Stadsreus of Hoornaarzweefvlieg is de grootste zweefvlieg

Heb jij weleens van de stadsreuzen gehoord die ook meer in vele omgevingen nu voorkomen? En dan heb ik het niet over de mensen hoor maar over een insect die je met een gerust hart kan laten vliegen want ze zijn de onschuld zelve. Vele mensen hebben angst als men deze ziet maar ik kan je vertellen maar deze steekt echt niet. Lees maar verder  dan vertel ik je meer.

Deze stadsreus wordt ook wel eens de Hoornaarzweefvlieg - Volucella zonaria- genoemd omdat deze er echt heel veel op lijkt. En ik heb al meer geschreven over de vermomde onschuld oftewel ook wel Mimicery van enige insecten die op een ander insect lijken maar het dan toch niet zijn. 

En ook deze grote stadsreus lijkt op een insect die ik ook eens had ontmoet bij een natuurwandeling die wij deden en deze mooie zwever is ook groter dan alle andere zweefvliegen. En in deze tijd van de zomer kan je deze ook ontmoeten. 

Maar voor deze hoef je echt niet bang te zijn dat deze je zal steken als hij zich belaagd voelt want het is gewoon een zweefvlieg. En waar je het ook aan kan zien zijn de vleugels. Want wespen hebben vier vleugels en de zweefvliegen hebben er maar twee. Zweefvliegen behoren tevens ook tot de beste vliegkunstenaars van het insectenrijk las ik onlangs in 1 van mijn natuurboeken. 

De naam stadsreus verwijst naar zijn reusachtige grootte want dat is deze echt wel. En ook waarschijnlijk dat hij in de omgeving van steden aldaar meer gezien wordt dan daarbuiten. Soms denk je ook dat deze vlieg een soort Hoornaarwesp is omdat het wel een lichaam bezit wat je aan deze wesp zou doen denken. En niet iedereen kan ook goed zien dat de taille anders is. Want zweefvliegen bezitten niet zo een brede wespentaille. En deze volwassen zweefvlieg leeft slechts van stuifmeel en nectar.

Het achterlijf is geel tot roestrood met zwarte banden. Bij vrouwen is het borststuk roestrood en bij de mannetjes zijn ze meer zwart. Mocht je er eens 1 ontmoeten en je ziet een mooie gele kop dan zijn het vrouwtjes. De korte voelsprieten verraden dat het een vlieg is en geen wesp want wespen hebben altijd langere sprieten.

Deze zweefvlieg is zo een 18 tot 25 mm groot en ze zijn te zien van juni tot oktober. Ondanks de grootte en het vervaarlijke uiterlijk is hij dus geheel ongevaarlijk. Want wat vele mensen denken, is het helemaal geen wesp maar een goedaardige zweefvlieg. 

Als je deze eens van dichtbij zal bekijken dan zal je ook zien dat deze geen angel of een steeksnuit heeft. Maar het is wel steeds zo dat men deze veel associeert met een wesp, waarschijnlijk omdat wij weten dat bepaalde wespen zeer agressief kunnen wezen.

Onlangs las ik een mooi interessant artikel in een insectenboek dat zo een stadsreusvrouw haar eitjes legt in wespennesten zoals de nesten van de gewone wesp/ Duitse wesp of van de hoornaar. En dat is toch wel heel bijzonder toen ik dit las. En wat ook nog veel meer bijzonder is dat als ze een wespennest heeft gevonden dat zich eerst grondig gaat poetsen alvorens zij het nest gaat betreden. 

Wellicht doet ze dit om wat geuren kwijt te raken die wespen zouden kunnen alarmeren. Wespen kunnen gemeen steken en al vaak ondervonden zelf want ze houden niet van indringers. Al zat ik niet aan het nest maar wel er dichtbij om een foto te maken. De stadsreus heeft hier helemaal geen hinder van.

Best wel een slim insect te noemen dat ze door een grondige reiniging het nest lopend in gaat om dan daar haar eitjes te gaan leggen. Ze kan ook ongestoord haar gang gaan. Zelfs bij contact met de wespen wordt zij niet aangevallen. Men is er nog steeds niet achter hoe dit mogelijk is maar men denkt dat ze met het poetsen ook een geur heeft aangebracht die de agressie van de wespen wellicht zal onderdrukken. 

Ik kon er in elk geval ook helemaal niets over vinden. Enkele dagen nadat het vrouwtje het wespennest verlaten heeft, komen de eitjes die zij gelegd heeft na wat dagen uit. 

Haar taak zit er dan weer om om voor een nageslacht te zorgen. De larven leven onder in het nest, waar ze zich voeden met dode wespenlarven en soms ook stervende wespen en afval. En zo ontvangen zij dus ook weer voeding, een vorm van recyclen lijkt het wel.

In de herfst verlaten alle wespen het nest en de werksters en de koningin gaan dan dood. De mannetjes en jonge koninginnen vliegen weer uit om te paren, waarna ook de mannetjes weer zullen sterven en de jonge koninginnen zullen dan weer een overwinteringsplaats gaan zoeken. De stadsreus larven blijven achter om in het lege nest te overwinteren. In de volgende zomer verpoppen ze, waarna een nieuwe generatie stadsreuzen verschijnt. En zo vangt alles weer opnieuw aan.

Stadsreuzen zijn tevens expansieve zwervers, eenmaal ontpopt zwerven ze rond en keren niet terug naar hun geboorteplek. Ze kunnen grote afstanden afleggen met de wind mee en dus is er de kans dat ze ook bij jou in de streek zal kunnen komen. Maar nu weet je in elk geval dat ze geen kwaad doen mocht je hen eens zien zweven. 

Vroeger was de stadsreus een zeldzame zweefvlieg die slechts maar af en toe eens opdook in warme zomers, maar in de afgelopen twintig jaar is er al bekend dat deze stadsreus een steeds meer gewonere verschijning is geworden. 

En nu nog steeds loopt hun aantal op met de zonnige, warme zomers met langdurige perioden van (zuid)oostenwind. Dan vullen migranten uit zuidelijker streken ook weer de Nederlandse populatie aan.(Wely 1997)

Klein weetje er nog bij wat betreft enige andere soorten mochten er hier eens vragen over komen. Vier van de vijf Nederlandse reuzensoorten ontwikkelen zich altijd in de nesten van sociale insecten. De hommelreus leeft als larve in de nesten van verschillende soorten hommels. De larven voeden zich daar met afval dat zich in het nest ophoopt zoals dode wespen en dode wespenlarven als ook uitwerpselen van wespenlarven.

Weetje is ook dat de  larven van de stadsreus en de witte reus leven van afval in nesten van sociale plooivleugelwespen (gewone wesp, Duitse wesp en hoornaar). Ook de larve van de wesp reus leeft in nesten van deze wespen, maar hij voedt zich parasitair op een wespenlarve. De wespenlarve leeft hierbij voort totdat de larve van de wespreus hem uiteindelijk leegzuigt.

Zal ook nog even wat informatie schrijven over wat larven want daar kwam enige tijd geleden ook vragen van binnen via een e-mail en dit heb ik opgezocht voor jou die het nu wellicht zal lezen. Want ik weet ook niet alles maar ik hoop dat je hier dan wat van zal hebben wat ze zoal eten. Tevens bedankt voor de mailtjes.

Hoewel alle volwassen zweefvliegen vrijwel uitsluitend van nectar en stuifmeel leven, hebben hun larven een heel andere voorkeur. Deze larven zien er dan ook heel verschillend uit, afhankelijk van waar ze leven en wat ze zo al eten:

* bladluis-etende larven lijken op een kruising tussen een naaktslak en een worm en leven op planten. Larven van bladluis etende soorten kunnen in 2 weken wel 700 luizen opvreten. Ze zijn efficiënte bestrijders dus pak niet zo snel een vliegen mepper of wat anders want ze zijn heel nuttig.

* afval etende larven op het land zijn meestal plat en wormachtig en leven soms in wespennesten, zoals de stadsreus of in rottend hout(molm).

* afval- en bacterie-etende larven leven in (vooral vuil)water of mest en zien eruit als dikke maden met zeer lange telescopische adembuis die boven water wordt gestoken, om aan zuurstof te komen. Deze larven worden ook wel rattenstaartlarven genoemd.

Met name worden dus de bladluis etende soorten en de rattenstaartensoorten als zeer nuttig beschouwd.

Tekst geschreven © Tine de Jong, 2020

Wil je dit schrijven eens delen dan heb ik hier de link voor jou: Even knippen en plakken. https://catherinetine.blogspot.com/2020/07/stadsreus-hoorjaarzweefvlieg-volucella.html 

die je dan zelf even kan kopiëren. 

Bedankt dat je weer gezellig op bezoek kwam om te lezen .

Foto 1, 3  door een  wandelmaatje. 

Foto 2, 4 is door mijzelf genomen © Tine de Jong

Bronnen zijn onder andere uit  knnv.nl , info uit diverse insectenboekjes uit eigen privé collectie, Nederlands soorten register,

Hoe de Stadsreus eruit ziet dat weet je nu wel. Maar heb ik dit mooie filmpje gevonden met de larven die in een wespennest nu zijn. Dan zie je ook wat ze doen en hoe ze er uit zien. En ik weet zeker dat je dit ook wel heel interessant zal vinden.

Zweefvlieg (Eristalis tenax) Blinde bij

Heb jij deze ook al eens gezien misschien? Dit insect genaamd de blinde bij( Eristalis tenax) , is helemaal geen bij maar een zweefvlieg die had ik ontmoet toen ik even een klein straatje rond ging om even ook een frisse neus te halen. 

Ik maak regelmatig zo een ommetje en de camera gaat dan ook altijd mee voor het geval ik mooie natuur zal zien. En deze zweefvlieg was al heel vroeg druk bezig om de heerlijke nectar uit menige bloem te halen. 

En het is ook best wel een slim insect te noemen want deze lijkt dan wel op een bij of een wesp maar is het dus helemaal niet. En men schrijft overal dat deze blind is en dat is deze ook echt helemaal niet. Als je goed kijkt als je deze eens zal ontmoeten en dan kijkt naar zijn korte antennen zal je gelijk het verschil zien dat deze van andere bijen verschilt. 

De blinde bij heet zo vertelde  men mij omdat hij wat lijkt op een honingbij. Door die gelijkenis (dat heet mimicry) schrikken ze vijanden af en worden ze minder vatbaar om op gegeten te worden. Het woord 'blind' slaat mogelijk op het feit dat ze niet kunnen steken. 

Je ziet ze veel rond zweven waar lekkere honing voor hen is te halen. Het is één van de 350 soorten zweefvliegen die er in Nederland zijn. En wellicht zijn er bij jou in ander land wel meer soorten.

Dit soort zweefvliegen wordt gekenmerkt door de twee verticale strepen op de ogen ook wel haarbanden genoemd. En daarom dachten vele onderzoekers vroeger dat deze blind was. De naam hebben ze dus niet veranderd en zo gelaten. Daarnaast heeft de 'Blinde bij' ook nog enkele rijen haren op zijn ogen wat mogelijk ook tot de gedachte heeft dat hij dus niet kon zien maar dat kan deze perfect hoor. 

Alle vliegensoorten hebben een korte tong. Zij bezoeken bloemen waar de nectar niet te diep zit zoals composieten en schermbloemen. De Blinde bij vliegt het hele jaar door en is een zeer algemene soort. 

Dit soort lijkt tevens veel op een honingbij maar kan dus niet steken. Deze vliegensoorten zijn dus geen insecten waar je bang van hoeft te wezen. Blinde bijen zitten in de lente en zomer veel op allerlei bloemen. Ze overwinteren als volwassen insect, vaak in groepen bijeen.

Hier nog wat informatie erbij wat je wellicht ook wel interessant vind om te lezen....

Er zijn namelijk twee genetisch verschillende kleurvarianten van de blinde bij: Een donkere variant waarbij de vrouwtjes bijna helemaal zwart zijn en de mannetjes alleen geel op het tweede (het eerste grote) segment hebben, en een lichte variant waarbij de vrouwtjes veel geel op het tweede segment hebben en de mannetjes ook geel op het derde segment hebben. 

Daarbij wordt de grootte van de gele vlekken en de intensiteit van het geel ook nog beïnvloed door de temperatuur gedurende de larvale ontwikkeling die in het water plaats vind en waar ik later onderin er meer over zal schrijven.

Verder is de zweefvlieg - Eristalis tenax een tweevleugelig insect uit de familie van de zweefvliegen Syrphidae. En de mannetjes hebben grote ogen die in het midden samenkomen, terwijl de vrouwtjes kleinere ogen hebben met een kleine tussenruimte. In hun vlucht hangen de achterpoten ook opvallend naar beneden. 

Er zijn ook vele andere onschuldige zweefvliegen die ook gelijken - net als de 'Blinde bij' op veel mindere onschuldige soorten zoals wespen, hommels en bijen. Deze gelijkenis wordt mimicry oftewel camouflage genoemd. Zo houden ze andere insecten ook op afstand die hen soms willen aanvallen uit angst om dan een steek op te lopen.

Het uiterlijk van deze zweefvlieg kan ook heel erg variëren. Dit insect de Eristalis tenax is best wel een slim insect te noemen en dus een hele goede bijen imitator. Hun ogen zijn zwart gemarmerd. Hun gemiddelde vleugellengte is 9,75-13 mm en hun gemiddelde spanwijdte is 15 mm. Ze hebben een stevig uiterlijk, zoals bijen dit ook hebben en daarom denken we soms dat het een bij is maar als je hen goed gaat bestuderen zal je best wel het verschil ontdekken.

Het achterlijf kan wel variëren van donkerbruin tot zeer oranje. De pigmentatie speelt ook wel een belangrijke rol bij de beheersing van hun lichaamstemperatuur en dat kunnen de zwarte gebieden in het midden van het achterlijf zijn . Want deze zweefvliegen kunnen namelijk ook zonnestraling absorberen en zo het rug bloedvat dat er vlak onder ligt zo opwarmen waardoor het donkerder lijkt als dat de echte kleur is en zo leidt hij andere insecten af.

Om de gelijkenis nog wat te versterken, maakt de blinde daarbij ook nog een zoemend geluid tijdens het vliegen en als men hem vast pakt, terwijl veel andere soorten zweefvliegen bijna niet te horen zijn. 

Ook de ogen van de blinde bij zijn wel typisch vlieg-achtig, en daarbij mist de blinde bij zowel de kleine voelsprieten als de stuifmeel zakjes die een bij weer wel heeft. En zo kan je ook het verschil zien van deze twee.

De blinde bijen vliegen tevens ook van bloem naar bloem en bestuiven net als de bijen ook en zijn dus net als onze bijen goede en belangrijke verstuivers. De zweefvlieg (blinde bij) dankt zijn naam ook aan de manier waarop ze zich doorheen de lucht bewegen. Let er maar eens op als jij hen eens zal zien. 

Ze vliegen even korte stukjes om dan weer plots te stoppen en dan weer ter plaatse te blijven zweven totdat ze wel op de bloem landen. Ze leven vooral van nectar en stuifmeel en is dan ook vooral op bloemen te zien. Daarbij draagt ze ook de mooie benaming van een bloemenvlieg.

De zweefvlieg ondergaat daarbij ook wel een unieke ontwikkeling want de vrouwtjes leggen hun ei zakjes namelijk af op ondiep, vervuild water, waarna een larve groeit die de 'rattenstaartlarve' heet. Meeste waterinsecten hebben het moeilijk te overleven in vervuild of zuurstofarm water maar de rattenstaartlarve zoals deze ook word genoemd heeft hier wel een gepaste leefomgeving. 

Het is een 2 cm lange larve die ademhaalt via een fijne, uitschuifbare buis die tot wel 15 cm lang kan worden. Ze voedt zich met rottend organisch materiaal, in het water opgeloste stoffen en plankton. Je kan hen dus ook eens tegen komen in een regenton of in je vijver of een ander stilstaande waterbron.

Vrouwelijke zweefvliegen onderzoeken eerst het water door steeds weer aan de rand met hun hoofd kopje onder te gaan. Is het poeltje of de emmer geschikt dan zetten zij hun eieren af. Dus als je deze weinig flatterende larve eens tegenkomt in een emmer of in een regenton of andere waterschaal ziet? 

Denk dan eerst even na alvorens tot een dodelijke actie over te gaan. Want op een dag worden deze kronkelende made's een prachtig imago's als zweefvlieg of ze worden een blinde bij. en ze zijn dus ook nuttig voor de natuur op hun manier.

En dit filmpje kan je zo een vreemd diertje zien. Het ziet erg wat eng uit maar toch is het ook wel wonderbaarlijk en best interessant te noemen. De larve van een blinde bij

In het voorjaar kruipt de larve dan op het droge, waarna ze gaat verpoppen. Daar heb ik geen filmpje van maar hier kan je wel zien hoe de larve zich voortbeweegt.klik of druk op de rode link als je het wilt zien. Een larve in huis

De vrouwtjes overwinteren soms ook in gebouwen waardoor het voorkomt dat in een vochtig huis, gierkelders of waterachtige kelders heel wat rattenstaartlarven kunnen leven. De poppen zijn roodbruin van kleur. Aan de voorkant zijn enkele hoornachtige uitsteeksels, en de staart buigt vaak omhoog en over de achterkant van het lichaam.

Nog een extra weet je erbij voor jou is dat ook muggenlarven goed gedijen in stilstaand water en deze zijn dan echt mooi rood van kleur. 

En ik geef deze tip erbij mocht je ze deze niet willen maar dan wel op een goede basis ze willen verwijderen dan zijn goudvissen of olijfolie in het water een goede remedie om het in te perken maar bedenk hierbij dat als het wel larven zijn van de blinde bij dat je hen dan niet laat doodgaan. Want die hebben we echt hard nodig.

Dank je wel dat je even gezellig kwam lezen op deze natuur website. Hier  staan vast meer mooie weetjes of feiten uit onze mooie interessante natuurwereld. De informatie hierboven  komen uit mijn vele natuurboeken die ik zo heb samengevoegd voor een mooi informatief blog. Ik dank ook de bloggers en andere bezoekers die gereageerd hebben op mijn vorige schrijven.

Wil je ook eens reageren en heb je geen website link,  plaats dan alleen je naam en laat de andere regel open en dan kan je ook jouw eventuele vraag of reactie plaatsen.  Zet ook als je het anoniem wilt doen wel je naam in de reactie daarbij want die zonder naam worden niet meer geplaatst.

Tekst, Fotografie en live video © Tine de Jong, 29 /03 /2020

Heb deze gefilmd met mijn fotocamera Canon 185 Ixus en zonder statief dus de beelden kunnen niet zo goed wezen. Het is voor mij soms erg moeilijk om door de verkromming in mijn vingers om een camera te hanteren als ik eens wilt filmen. 

En dat is dan ook de reden dat ik meer foto's maakt met mijn wandelingen. Typen doe ik ook met 2 wijsvingers want met de andere lukt dit helaas niet meer. Geniet van mijn korte filmpje van de blinde bij op een mooie bloem.