Rups van de Groot avondrood - Deilephila elpenor

De rups van de mooie nachtvlinder, Groot avondrood Deilephila elpenor was die ik ditmaal mocht waarnemen bij een struinwandeling op 15 augustus 2023 in het buitenmuseum De Pannekoek in de Brabantse Biesbosch. Ik verwachtte helemaal niet om zo een mooie rups hier te mogen zien. Had al eens een eerdere leuke waarneming en als je wat terug gaat op blog dan zie je ook deze mooie pijlstaartrups.

En deze groene rups was voor mij dan ook weer een supermooie ontmoeting en waarneming. Nam er dus ook gelijk een foto van. Maar dan vanaf mijn hand want de zon stond net verkeerd en kreeg deze mooie rups er niet goed op. 

De andere waren helaas niet gelukt want het was niet gemakkelijk om met 1 hand te fotograferen maar ik was al heel blij met deze waarneming en de 2 foto's. Want nu kan ik er ook een blog over schrijven. Deze onder is niet zo goed gelukt.

Deze mooie groene rups behoort zoals je wel zal weten ook tot de pijlstaart soorten familie (Sphingidae) waar er best vele van zijn. Zo kom ik er nooit ene tegen en nu al voor de tweede maal in dit jaar en dat vond ik echt super. Van zulke onverwachte waarnemingen houd ik wel van.

In de bruine versie noemen ze het de olifantenrups omdat de voorste segmenten op een soort olifanten slurf lijkt. Ze vallen niet alleen op door hun grootte maar ook door de opvallende oogvlekken. De rupsen zijn zo een 8 cm in lengte en mooi dik daarbij. 

Als hij bang is laat deze soort laat zijn nek wat opbollen bij gevaar zodat de "oogvlekken" ook opbollen. Maar op mijn hand was hij niet echt bang. Nadat ik de foto, s had gemaakt liet ik deze weer met rust en zette het diertje weer terug waar ik het vond. Want de rups blijft meestal op de plant tot hij zich gaat verpoppen.

De rups foerageert in de nacht maar komt op mooie dagen soms ook in de namiddag tevoorschijn om op een stengel te rusten. En ik had dus ook geluk. 

Ik probeerde eerst een ander insect te fotograferen zoals de mooie Stadsreus-Volucella zonaria ook wel de  Hoornaarzweefvlieg genoemd die hier vloog maar die had geen tijd om te blijven zitten. Heb hier op deze website er ook al eens over geschreven op deze natuurwebsite. Daar kan je eens op zoeken gaan als je de weetjes zal willen lezen.

Dieper in de natuur kijken is dus ook wel eens goed want dan ontmoet je ook onverwachte dieren zoals deze rups dus. En als jij je afvraagt op welke plant ik deze zag dan was dit op de Reuzebalsemien-Impatiens glandulifera die hier ook veelvuldig groeide. Goed voor de bijen en hommels maar niet voor de flora hier want deze overwoekert nog al. Maar ja dat is een ander verhaal. En daar gaat het nu hier niet over.

Wie verwacht er hier nu zo een mooie rups op. Ik dus helemaal niet. De vlinder die meer in nacht vliegt heb ik helaas nog nooit gezien maar ik weet dat deze ook heel mooi is. Als je zoekt op internet dan zie je deze ook wel. 

Kieskeurig is deze helemaal niet. Want het wilgenroosje, maar ook diverse soorten walstro (Galium), springzaad, waterdrieblad, kattenstaartfamilie en de teunisbloemen bladeren eten zij.  En zelfs in eigen of in een siertuin op de Fuchsia zijn ze ook al eens gespot door andere mensen.  Als je merkt dat de blaadjes zijn aangevreten dan bestaat de kans dat jij deze misschien ook wel ziet.

 Kijk dus maar eens goed want wellicht ontmoet jij deze mooie rups ook eens.

De rupsen zijn doorgaans van de jongere fel lichtgroen en de volgroeide exemplaren kleuren meestal donkergroen of bruinachtig. De voorzijde van het lichaam lijkt dan soms op een slang en zeker als de rups bruin is. En dan laat hij soms ook wel eens mensen schrikken maar deze rups is geheel ongevaarlijk. 

Met deze woorden sluit ik af en ik bedank je weer voor je bezoek. Natuurgroetjes, Tine

Mijn natuurwandeling met andere mooie natuurfotografie (videoslide) die ik hier in Biesbosch maakte komt later op deze website want die fotografie moet ik nog even uitzoeken. Wellicht schrijf ik er ook dan een tekst er nog bij. Nu is het dat de mooie zomerdagen mij nog heerlijk de natuur in laat gaan. 

Tekst, Fotografie © Tine de Jong, 2023

Hier een kort filmpje waar je de bruine rups goed op kan zien. En dan begrijp je ook wel een beetje waarom sommige denken dat dit een slang zal kunnen wezen. 

Rups van de doodshoofdvlinder -Acherontia atropos

Een tijdje geleden bij een wandeling in mijn omgeving zag ik een kauw vogel wat omhoog en laag hippen op straat in verte met iets. Het pakte het op en liet het weer vallen. Het was ook groot zag ik en was toch wel wat nieuwsgierig waar deze dan zo mee worstelde. 

Toen ik dichterbij kwam vloog de kauw vogel weg en liet achter wat deze wilde meenemen. En wat de kauw als een lekker hapje zag was dus de rups of ook wel larve genoemd van de Doodshoofdvlinder -Acherontia atropos.

Het was mijn eerste waarneming en ik vond deze best wel grote rups heel erg mooi.Eerst dacht ik dat het de ligusterpijlstaart-rups was maar de kleur van de zijstrepen kwamen niet overeen. Na wat rond gevraagd te hebben kwam ik aan de naam. Het is familie van de pijlstaarten waar er verschillende soorten van zijn.

En vooraleer ik de rups weer terug zette bij een moestuintje hier nabij waar vele groenten in staan en ook de nachtschade zette ik de rups terug en ergens onderin met de hoop dat deze dan wat veilig is voor zijn vijanden die best wel een vette dikke rups willen. Maar voor ik dit deed maakte ik er 2 foto's van zoals de eerste op mijn hand en ook ene van de kop zodat je kan zien hoe het eruit zag. En dat is de foto hieronder.

Toen keek ik om mij heen of er nog een vogel in de buurt was en dat was niet het geval. Ik weet wat je denkt als je dit leest en jij zal dan vast zeggen "het is in de natuur eten of gegeten worden" maar ik wilde dat deze rups nog wat langer bleef leven. En later de grond in zal gaan om zich te verpoppen als de tijd daar zal zijn. 

Wat ik wel vreemd vond dat ik de rups hier zag want ze overleven in deze streken de winter echter niet – het onvermogen van de mot om bij lage temperaturen te overwinteren lijkt de beperkende factor. Het heeft de voorkeur aan hete en droge omgevingen en het was weer afgelopen maand best wel warm maar snap toch niet hoe deze hier terecht is gekomen.

Maar ik heb de mooie rups gezet in een moestuintje van een bewoner van een flat aldaar beneden. Want daar stonden ook veel aardappel- en tomatenplanten in. Ze eten ook wel bladeren van de nachtschade. Welk soort er hier in de moestuin stond weet ik niet maar het zouden de Aardappel (Solanum tuberosum), Tomaat (Solanum lycopersicum)kunnen wezen. Weet niet veel hiervan af maar als de rups maar voedsel had was mijn optie hierbij.

En aardappelplantjes en de tomaatjes waren hier ook veel geplant. Dit tuintje was mooi vol dus de rups zal hier vast wel een mooi onderkomen hebben totdat het zijn tijd is om te verpoppen. Want als je op de foto kijkt zit hij nog in een vervellings fase qua kleur. 

Ik weet zelf  niet zoveel over de rups te vertellen dus ik citeer wat uit een natuurboek en ook wat van wikipedia over deze mooie rups. Zodat je toch wat zal weten over dit bijzondere diertje.

De jonge larve of rups die het eitje verlaat verkeert in zijn eerste rupsstadium. De rups is dan altijd bleekgeel van kleur en is te herkennen aan de grote kop en verhoudingsgewijs de stekel die wat kronkelig is aan de achterzijde. 

De rups vervelt vier keer en na de eerste vervelling vangt het tweede stadium of instar aan en is de rups groen met kleine, witte bultjes die aan berijping doen denken. Er is nu ook een patroon van lichtere, schuine strepen zichtbaar aan de rugzijde. 

De stekel heeft na de eerste vervelling borstelachtige uitsteeksels. Na de tweede vervelling (derde instar) is de stekel bedekt met kleine bultjes, de dorsale kleuren zijn meer geprononceerd. De schuine strepen vallen op omdat de ene zijde scherp is begrensd maar de andere zijde juist niet.

In totaal kent deze rups dus vier vervellingen en dus vijf instars. Een grote rups kan een uiteindelijke lichaamslengte van twaalf tot dertien centimeter bereiken. Het grootste exemplaar ooit waargenomen werd vijftien centimeter lang. De kop wordt beschermd door een beschermend kopkapsel dat een groot deel van de kop omsluit. 

Als een volwassen rups zich aangevallen voelt maakt deze een duidelijk hoorbaar klikkend geluid. Als hij opgepakt word kan deze je proberen te bijten maar dat deed deze helemaal niet. Het was volgens mij erg blij dat ik het had gered. 

Nu maar hopen dat de rups veilig is en zich later kan verpoppen als het de tijd is. En ik hoop dat het dan een mooie vlinder mag worden. 

De natuur mag je dan wel niet tarten of tegenhouden maar om zo een mooie rups in de maag te zien glijden van deze kauw vond ik ook niet fijn. Ik was dus gelukkig net op tijd.

De rups is zo als je op de eerste foto kan zien dat deze rups nog niet de goede segmenten heeft want de strepen waren nog niet in de purpere kleur wat bij een volwassen rups behoort. Deze rups was zo een Negen centimeter groot en paste op mijn hand. Het lichaam was helder groen met op de flanken zeven schuine, witte,  strepen. En de mooie stippen waren ook al in het zicht.

De mot vlinder heb ik zelf nog nooit gezien maar deze vliegt meestal in avond en nacht. Hun voorkeur is veel honing en je kan deze dus eens ontmoeten in een bijenkast ook veel op visite. 

Maar wellicht heb jij deze vlinder wel eens in het echt ontmoet. 

Ken je ook de film Silence of the Lambs? Want daarin speelde de mot een prominente rol .

En met deze woorden sluit ik deze informatie, weetjes en mijn blog af.

Dank je wel dat je gezellig even op visite kwam op te lezen en te kijken.

Voel je vrij om te reageren maar zet wel je naam in de reactie als je geen website heb. Anonieme zonder naam worden niet meer geplaatst vanaf nu. En die verwijder ik.

Je kan ook je naam invullen en de 2e regel openlaten en dan plaatsen.  alle reacties worden eerst goed gekeurd dus heb even geduld als je deze niet ziet staan. Dank voor je begrip.

Fotografie van de Rups en tekst © Tine de Jong, 2023

Wens je mooie dagen toe voor elke dag en dat je er ook veel van genieten mag.

Als je goed om je heen kijkt, kun jij ook  iedere dag iets moois zien.

Vond een prachtige video waar je de levenscyclus kan zien van het dier. Dan zie je ook hoe deze eruit ziet.  kijktijd zo een 5 minuten.

Koolwitjes doen hun naam eer aan - rupsen

Als je een moestuin zal hebben dan heb je vast weleens gezien dat er kleine hapjes uit de koolbladeren zijn en soms ook grote delen zijn aangepakt. Dat doen dus de rupsen van het groot koolwitje want zij eten allerlei soorten kool, zoals spruitkool, bladeren van bloemkool, boerenkool, spitskool maar ook koolzaad staat op hun menu. 

De vlinders zijn zich van geen kwaad bewust als zij hun eitjes onder het blad gaan leggen. Zij zorgen slechts voor voortplanting waarvoor zij hier op de aarde zijn. Want elk dier, insect heeft zo zijn of haar doeleinden maar menige tuinder is hier niet zo blij mee.  

Want de daaropvolgende rupsen vreten zich soms echt razendsnel een weg door elke millimeter blad die ze hebben. Jij blijft dan achter met stengels, of op zijn minst een half opgegeten gewas dat bedekt is met rupsen en hun overvloedige uitwerpselen. Ze eten elke koolsoort, dus kool, broccoli, boerenkool, bloemkool en ook spruiten lopen allemaal het risico.

Koolwitjes doen dus wel hun naam eer aan maar zij zijn dus zelf niet de boosdoeners. En het zijn de grote koolwitjes rupsen (Pieris brassicae ) die meer schade geeft al zijn beiden rupsen niet fijn als jij ze zal zien.

Want ook het kleine koolwitje (Pieris rapae) geeft schade aan je moestuin. En een tuinier is hier ook al helemaal niet blij mee en jij vast ook niet als jij als hobby ook een moestuin zal hebben. Groente en kruiden uit eigen tuin is altijd het lekkerst.En dat vinden de rupsen dus ook. En ja de rupsen moeten ook groot en sterk worden om weer zich te gaan verpoppen om dan ook weer mooie vlinders te gaan worden. 

Maar eerst gaan zij dan overwinteren en dan moeten zij genoeg voedingstoffen tot zich nemen en ja dat kunnen dan de bladeren wezen die jij eens had gezien waar dan wat happen uit zijn. Als je er niks tegen zal doen heb je een gatenkool inplaats van een hele koolsoort.

Poppen kunnen zich niet bewegen en zijn dus soms ook goed verstopt. Ze hangen ergens tussen de planten, of liggen soms ook gewoon op de grond. En deze kan je dan ook voorzichtig oprapen en elders onderbrengen. Maak ze niet dood a.u.b want vlinders hebben we ook nodig en ook deze.

Tips voor je moestuin

Als je niet wilt dat rupsen in je moestuin komen dan is het soms ook wel beter om dit af te gaan dekken met insectengaas of fijn vogelgaas. Dan kunnen ze er niet meer in. 

En vergeet hierbij ook even niet als jij de Oost-Indische kers zal hebben dat deze ook koolwitjes aan trekken zal. De rupsen die daarop zitten, heb je dan toch niet meer op je kool of je kunt ze er makkelijker vangen en dan elders plaatsen gaan waar je het niet erg vind dt ze erop zijn.

 Rupsen zijn fijnproevers en eten niet zo maar alle bladeren en daarbij heeft elke vlindersoort ook hun eigen voedsel waar die van eten zal. 

Het leven van het grote koolwitje is ook nietzo  erg lang. Zij leven ongeveer 10 tot 20 dagen en gaan dus zoveel mogelijk eitjes afzetten na de paring.

Knoflookspray maken helpt ook heel goed voor rupsen maar tevens ook voor slakken en voor ander ongedierte die je niet wilt in je moestuin. 

Doe het water in een fles, samen met de knoflook en de ui. Laat het een paar dagen trekken. Zeef het water en meng het met de peper en de zeep. Om te voorkomen dat de knoflookspray het spuitmondje van je spuitfles verstopt, zeef je het dan nog een keer door een koffiefilter of een oude zakdoek.

Heb ook weleens vernomen van een kennis dat deze er pepermunt of salie naast de kool plant want van die geur schijnen ze niet te houden. 

Plantenhoeden en koolstolpen zijn er ook al en nu hoor ik je denken een hoed voor de kool etcetera? Ja die zijn tegenwoordig ook al te koop in diverse maten en die doe je dan bijvoorbeeld over de kool. Google maar eens erop en dan zal je zien dat er vele vormen zijn met de grondpennen erbij en dan ben je ook verzekerd dat niks meer je koolsoorten of kruiden zal aanvreten. 

Wellicht heb jij die ook al en dan kan je als reactie schrijven hoe je ervaring hiermee is in je tuin of moestuin.  

Wat weet jij nog meer van het vlinderleven? 

Deze educatieve video hieronder is echt wat voor jou om te kijken en je leert dan vast meer van hun levensloop. En je ziet ook de eitjes en zo meer. Volgens de schooltv waar deze video van is zal deze online blijven tot 2025 augustus dus is ie dan weg als je hier komt lezen en kijken laat mij dit dan weten want dan zoek ik een andere maar deze is echt heel interessant want dit zie je zelf niet zo snel.

Ik bedank je weer voor je bezoek en het lezen van deze weetjes. 

Foto boven is een kool en de rupsen.

 Tekst en  foto © Tine de Jong, 17-05-2022

Alblasserbos waar je steeds kan genieten van de mooie natuur

Toen de herfstzon wat dagjes geleden weer even gezellig op visite kwam heb ik met een wandel maatje en mijn man  samen hier weer een mooie natuurwandeling gemaakt in het Alblasserbos wat ligt in de Alblasserwaard- Gemeente Molenlanden.  

Het najaar is de tijd van de kleurende en vallende bladeren maar ook van het ontspruiten van vele mooie paddenstoelen. En wij hebben er weer veel ontmoet maar ook andere mooie geschenken die herfstseizoen ons steeds geeft. Bomen waren nog niet zo in de herfstmode maar toch vond ik hen weer mooi om te zien. Elke boom vertoont toch zijn eigen eigenschappen en schoonheid. 

Ik hou heel veel van de natuur en als ik wandel kijk ik ook goed om mij heen en luister naar de geluiden en ik ervaar dan ook een stilte in mijzelf. Steeds weer nieuwe ontmoetingen en ik ben echt in mijn sas als ik ziet hoeveel insecten er te zien zijn maar ook om mooie bloemen, plantensoorten en vogels die je hoort sjilpen of zingen. 

Het geluid van de specht die weer zijn gehamer liet horen. Dit bos leeft en zit vol met prachtige natuur. En ik vind het ook altijd leuk om dan op boomstronken te kijken als er mos opgroeit en dan de nieuwe zaadjes te zien. 

En soms zie je ook dat er een beginstadia op zit van een mooie schimmel bijvoorbeeld de kleine hertshoorn in begin stadia, en deze die ik ontmoette was zo een 7 a 8 mm. 

Zie foto's beneden van de mooie zaaddoosjes en er onder is een jonge Geweizwam – Xylaria hypoxylon had ik gezien.

In elk seizoen wandel ik hier wel een paar keren achter elkaar, omdat ik het hier gewoon heel erg mooi en rustig vind en zeker in de vroege morgen of wat later in de vroege avond. Maar ook omdat er steeds wat anders is te ontdekken in het bos wat echt leeft.

We deden ditmaal hier in het bos ook elk onze eigen wandeling, al kwamen we er wel weer achter dat we toch wel weer dezelfde interesse hadden voor iets wat we toch elk apart hadden ontmoet. En dat is het mooiste van onze vriendschap om dan later thuis over onze ontmoetingen te praten en/of te discussiëren en de foto's te bekijken. 

De herfst geeft elk jaar wel van die prachtige kleuren maar ook altijd vele geschenken bij een herfstwandeling en ditmaal heb ik nu eens beiden kanten van dit mooie bos bezocht. Want er is keuze genoeg met routes die je hier kan wandelen.

Wel je goed insmeren en nakijken want ook in dit seizoen zijn er teken die je niet zo snel zal opmerken. Ik kwam ook bij een wandeling een oud nest tegen van de gehate eikenprocessie rups en ook daar zag ik enkele teken in zitten. 

Als je op de foto klikt zie jij ze vast ook al en al was deze dood of uitgezogen door een vogel of insect. Ondanks dat deze niet meer leeft zie je toch wel goed de haartjes nog en op menige boom zag ik wel een oud nest zitten en met de wind worden alsnog de haartjes verspreid dus oppassen is wel belangrijk bij een wandeling Zie foto:

Het bos is ook een woonplek van diverse dieren die niet vak te zien zijn, maar wel diverse sporen nalaten. Gelukkig ruimt Staatsbosbeheer de dode en afgevallen takken niet op en het lijkt soms dan wat rommelig, maar paddenstoelen en schimmels groeien het best op dood hout. 

En wie meer over hen zal willen weten dan staat op deze website ook veel informatie voor jou,  want zoals vele weten is dat wat ik ontmoet en ziet dan schrijf ik hier over. Probeer zeker eens ook de labels/tags uit die onder de film staat als je op een computer zal kijken.

Nog wat mooie ontmoetingen voor jou erbij van enige paddenstoelen en de rest zie je in mijn onderstaande video vanuit dit prachtige bos. Want zij zijn toch wel de "charmebrengers" van de herfst die ons steeds weer begroeten bij een mooie herfstwandeling. Hoe ze heten laat ik aan jou over want ik ken niet alle namen. 

Paddenstoelen leven namelijk van dode takken, afgevallen bladeren, maar ook wel van nog levend hout. Ze verteren het dode materiaal en zijn dus eigenlijk de opruimers van het bos.

Kijk zelf maar eens op een oude gevallen boom wat je daar allemaal kan aantreffen en til als het niet te zwaar is dan ook eens een stronk op. Zo ontdek je ook heel veel. 

Neem ook eens een spiegeltje mee of een vergrootglas. Want die heb ik ook altijd bij mij in de rugzak en test hier dan zo nu en dan mee en soms ontvang ik dan hele mooie fotografie van onderen gezien of eens van de zijkant.

Ook menige zwammen groeiden tegen een stam van een boom en dat zegt dat de boom wel wat ziek is. Zwammen kunnen namelijk niet overleven op een gezonde boom. Ze tasten het hout langzaam aan en breken de boom af en dat kan ook wel een tijdje duren want de boom heeft veel innerlijke sterkte om lang te mogen blijven leven maar toch op een dag ontkomt de boom er niet aan en sterft dan heel langzaam. Er zijn verschillende manieren om de boom weer beter te maken. 

Een voorbeeld zou wezen om hen dan wat bij te mesten als er niet genoeg voedsel in de grond zit. Genoeg voedsel is namelijk nodig om de boom in optimale conditie te brengen en te houden. Maar in een bos is dit echt onbegonnen werk en zo komt het ook vaak voor dat een boom ondanks zijn innerlijke krachten toch gaat sterven. Maar dan nog laat Staatsbosbeheer de bomen liggen want er ontstaat altijd wel nieuw leven. 

Zo zit onze natuur nu eenmaal in elkaar net als het spreekwoord zegt: De een zijn brood is een ander zijn dood. En zo is het ook in de dieren, insecten, planten en bomenwereld.

Wil je er ook eens gezellig gaan rondstruinen als je in de buurt zal wezen dan kan je op deze website er veel over lezen. Maar ook op mijn YT kanaal kan je vele video's zien met wandelingen die ik hier al heb gemaakt uit deze prachtige omgeving. En steeds met andere natuurgezichten. Klik of druk op blauwe link: Alblasserbos - Alblasserwaard- Tine de Jong 

Heb je ook een kanaal? Voel je vrij om er dan op te abonneren want vele natuurwandelingen van mijzelf zal je zeker ontmoeten met wellicht ook dagjes uit tips voor jou. Vergeet dan niet de bel aan te zetten zodat je ook niets zal missen. Alvast bedankt.

Het Alblasserbos ligt in het zuidwesten van de Alblasserwaard tussen Papendrecht, Oud-Alblas en Wijngaarden, in de provincie Zuid-Holland. Dit polderbos is  zo een 25 jaar geleden aangelegd door mensenhanden en is in de tussentijd uitgegroeid tot een mooi volwassen bos. 

Er zijn verschillende routes te volgen bijvoorbeeld de Planeten-wandeling die ook heel leerzaam is maar het is ook een heerlijke plek om met je hond te wandelen of gezellig samen met je partner. En voor een paddenstoelenwandeling ben je hier echt op de juiste plaats. Duik het bos in en ga ook eens op ontdekking. En kijk ook eens onder vermolmde boomstronken want daar leven veel dieren onder.

Wie van de natuur houdt zal hier echt bij elke wandeling echt mooie natuur tegen komen in welk seizoen je ook zal gaan. En bij Streeknatuurcentrum Alblasserwaard die ook hier in het Alblasserbos is te bezoeken na een wandeling, leer je ook meer over de natuur en ook hier is van alles te koop aan natuurboekjes en versnaperingen als je in het bos heeft gewandeld. Kijk wel even op het internet naar de openingstijden van het want dan kan nog wel eens verschillen.  

Mocht je deze video met fotografie van mij nog niet hebben ontmoet dan deel ik graag met jou mijn wandeling met mooie fotografie omgezet in een slide-  film met mooie muziek daarbij.

Herfstgezichten uit het mooie Alblasserbos. Wandel je gezellig mee? Kijktijd 9.00 

maar je zal veel andere paddenstoelen en zwammen zeker zien.

Bedankt dat je weer gezellig op visite kwam. Herfstgroetjes van mij ontvang je hierbij.

Tekst, fotografie en Fotografie in video slide  © Tine de Jong  6-11-2019

Rups van de Witvlakvlinder (Orgyia antiqua)

Bovenstaande foto is een rups van de Witvlakvlinder (Orgyia antiqua) Ik had zo een rups nog niet eerder ontmoet. En na wat foto's te hebben gemaakt ben ik na thuiskomst verder gaan zoeken in mijn natuurboeken en vond ook enkele extra weetjes ook over de mooie rups en de vlinder zelf. Had deze gezien in stadspark in Gorinchem.

In Nederland komen twaalf soorten donsvlinders voor, maar over de gehele wereld zijn er al ongeveer 2700 soorten bekend.

De rups van de witvlakvlinder (Orgyia antiqua) ziet er zeer kleurig uit. Zij zijn Tot 35 mm; lichaam donkergrijs bedekt met grijsachtig witte haarborstels, die op kleine wratjes staan ingeplant. 

De segmenten vier tot zeven elk met een opvallende bruine, gele of licht okerkleurige haarborstel op het midden van de rug met een paar naar voren wijzende borstels van lange zwarte gepluimde haren. 

Ook een mooi segment is de identieke haarborstel, die op het midden van de rug staat en naar achteren wijst. Over de rug vier rijen vuilrode vlekken en over de flanken een gebroken witte lengtestreep over de spiracula; kop glimmend zwart. 

Aangezien de haren van de rups irritatie van de huid kunnen veroorzaken kun je de rupsen beter niet met blote handen oppakken. Ik deed het dus netjes met een blaadje om de rups wat beter te bekijken met het vergrootglas. Ik vond deze er wel spectaculair uit zien met de mooie gele haarborsteltjes op het rugje.

Verder behoren zij tot de familie donsvlinders (Lymantriidae). De naam van deze soort is ontleend aan de witte vlekken op de vleugels van het mannetje, dat er verder wat saai uitziet. 

De vrouwelijke vlinders hebben slechts vleugelstompjes en zien er uit als grijsbruine zakjes; de mannetjes daarentegen hebben oranjebruine vleugels met een witte vlek op elke voorvleugel en korte geveerde antennes. 

Het vrouwtje is lichtgrijs van kleur, heeft een opgezwollen achterlijf, kan niet vliegen want zij heeft gen vleugels en bezit slechts vleugelstompjes. 

Het vrouwtje blijft heel dichtbij bij haar cocon en 'roept' mannetjes door een geurstof (feromoon) uit te scheiden. Als er een mannetje (vaak al na een korte tijd) op haar geur afkomt en met haar paart stopt ze met het verspreiden van deze lokstoffen, zodat er niet meer mannetjes op haar afkomen.

Na succesvol gepaard te hebben zet het vrouwtje onmiddellijk legsels van enkele honderden eitjes af op haar lege cocon. Na de paring legt het vrouwtje 200-300 eieren bovenop de cocon. Kort na het afzetten van de eitjes sterft ze al vrij snel. 

Maar ook de mannetjes leven maar kort, omdat zij niet eten. Best wel raar eigenlijk maar dat zou hun aard van hun natuur wel wezen. Geboren worden en een vlinder worden om dan weer te gaan paren en weer verdwijnen en zo start de cyclus weer opnieuw.

Na enkele dagen komt er nieuw leven uit een gedeelte van de eitjes, nl. de rupsjes, die zich gaan verpoppen tot de eerste generatie vlinders. De andere overwinteren voor de tweede generatie. Dat is bijzonder, hoewel niet zeldzaam, want er zijn meer soorten waar dat het geval is.

De mannelijke vlinders hebben roodbruine vleugels met een witte stip, de spanwijdte bedraagt tussen de 25 en 30 millimeter. 

Hiervoor jou een mooie foto van een mannetje witvlakvlinder:

De rupsen van de Witvlakvlinder verschijnen meestal in mei en de eerste vlinders komen in juni tevoorschijn, waarbij de mannetjes iets eerder uitkomen dan de vrouwtjes. Maar er zijn al berichten geweest dat men de rupsen al eerder hadden waargenomen. 

Mannetjes vliegen in schichtige zigzagvlucht overdag en gaan op zoek naar de ongevleugelde vrouwtjes. Ze vliegen ook ´s nachts en komen soms ook op licht af.

Vrouwelijke rupsen vreten een dag of tien langer dan mannelijke rupsen en worden met een maximale lengte van 35 mm aanzienlijk groter. Mannelijke rupsen worden niet langer dan zo'n 25 mm. Dit is een van de weinige gevallen waar het geslacht al vóór het pop stadium kan worden vastgesteld. Uiteraard zijn ook de vrouwelijke en mannelijke poppen verschillend in grootte. 

De volgroeide rupsen spinnen een losse cocon, vaak tussen bladeren of op een takje, waarin zij hun lichaamsharen verwerken. Binnenin de cocon verpoppen zij. De eitjes overwinteren, waarna de rupsen zich voeden met verschillende soorten waardplanten zoals: Salix, Prunus, Crataegus en Rubus. De rups is op jonge leeftijd feller gekleurd dan wanneer hij volgroeid raakt.

Er zijn twee overlappende generaties per jaar. De tweede generatie vlinders komt uit in september. Deze soort overwintert als ei. De overwinterende eieren hebben een zeer harde schaal. 

Als de rupsjes uit de eitjes komen, verspreiden ze zich om voedsel te gaan zoeken. Ze zijn te vinden op bijvoorbeeld, wilg, pruim, meidoorn, framboos, sleedoorn, lijsterbes, esdoorn en nog veel meer. Kieskeurig zijn ze dus helemaal niet. De volwassen vlinders leven slechts kort en zijn alleen bezig met de voortplanting. Ze nemen als imago geen voedsel meer op en teren dus op de als rups opgedane reserves.

Levenscyclus
Rups: mei-september. De soort overwintert als ei in legsels van enkele honderden eieren op de buitenzijde van de lege, aan de waardplant vastgehechte cocon van het vrouwtje of op een nabij gelegen hek of muur. De eieren van één legsel komen soms verspreid over een langere periode uit. Een enkele keer overwintert een late, niet uitgekomen pop.

Schade
Aangezien de rupsen grote hoeveelheden blad kunnen verorberen, kunnen ze, als er veel zijn, behoorlijk veel schade veroorzaken. De schade is echter meestal beperkt en vrijwel altijd plaatselijk.

Natuurlijke vijanden

De vlinders worden gegeten door vogels, spinnen en wespen van de familie der Vespidae, waartoe de ons welbekende geel-zwarte gewone wesp behoort. Van de laatste is ook bekend dat ze soms vlinders uit spinnenwebben 'stelen'.

Harige rupsen zoals die van Orgyia antiqua worden meestal niet door vogels gegeten. Eén vogel is echter wel gespecialiseerd in harige rupsen en dat is de koekoek (Cuculus canorus).

Ook wel leuk om te weten is dat de Oud Nederlandse naam van deze vlinder is: Hoekstipvlinder, zonderling. 

Tekst © Tine de Jong , 2017,  

Bron , Literatuur : Veldgids -Ulrich Schmid

Foto 1 en foto 2 zijn genomen in het Natuurcentrum/kinderboerderij Gorinchem
Mannetje en vrouwtje vlinder (diverse bronnen)

Heb nog meer over vele rupsen en vlinders geschreven op deze website en als je op de labels zoekt kom je de artikels vast tegen. En meer informatieve weetjes.

Hier kan je eens zien hoe het vrouwtje de eitjes ligt en is best wel leerzaam om dit eens te zien.

Ontmoet de Spinselmot rupsen

Vandaag ontmoette ik veel rupsen in een spinsel tussen vele bladeren in het park. ik heb er al verschillende ontdekt op andere plekken waar ik onlangs ook had gewandeld. Dit spinsel is afkomstig van de larve (rups) van de spinselmot. De spinselmot, ook wel stippelmot genoemd,(Yponomeutidae) is een kleine nachtvlinder. Vanaf juli tot eind augustus zijn ze waarneembaar.

Het worden straks kleine witte mot vlindertjes met zwarte stippen. De eieren overwinteren en in april komen de rupsjes uit. Deze beginnen onmiddellijk aan waarvoor ze worden geboren: eten, of beter gezegd vreten, want dat kunnen ze inderdaad hoor. 

Tegen eind mei - begin juni zijn de aangetaste waardplanten volledig kaalgevreten en bedekt met een dicht, wit zijdespinsel. De spinselmot zelf is op zich het probleem niet. Het zijn de rupsen die de vele aantasting veroorzaken.

Deze rupsen van dit vlindertje beschermen zich tegen vogels en sluipwespen door zich tussen gesponnen draden te verstoppen. De rupsen zijn in de spinsels goed beschermd tegen eventuele vijanden, zoals de spreeuw, andere vogels. 

Maar er zijn ook wel sluipwespen die hun eieren op de rupsen leggen en die kunnen door de spinsels de rupsen soms wel moeilijk bereiken. De eitjes van de sluipwesp worden in de larven of poppen gelegd en de larven van de sluipwesp eten hun gastheer van binnenuit op.

Al dat rag ziet er naargeestig uit. Zie foto links onder. Toch kun je de rupsen gewoon hun gang laten gaan. Vóór eind juni verpoppen ze zich en loopt de struik weer snel uit met vers groen blad. Waar je hen ook veel kan aantreffen is in de appelbomen in boomgaarden. 

Maar ze hebben soms de gekste plekken uitgezocht want ik had al gelezen dat ze zelfs eens een fiets of een hele auto kunnen inpakken. De rups in je plant hebben is wel pure pech. Het kan soms ook zo wezen dat ze twee jaar dezelfde plant kiezen, maar het kan ook zestig jaar duren voor ze weer een keer in dezelfde plant zitten. Er is in deze maand al vele waarnemingen gezien van hele grote webben van dit spinsel.


De volwassen stippelmot legt groepen van 20 tot wel 50 eitjes daksgewijs (zie bovenstaande foto) op de takken van bomen of struiken. De uitkomende larven bevrijden zich in eerste instantie niet uit het ei, maar doorboren op een punt de schaal. De larven die uitkomen beschutten zich gedurende de winter met de schaal waaruit ze kwamen maar ook in het spinsel. 

De eieren worden in hoopjes afgezet in schorsspleten van de voedselplanten die boven aan het menu van hun rupsen staan. Het gedrag van deze rups blijft voornamelijk binnen de nesten of hangt er aan lange draden onder. Dat had ik ook al bij vele struiken en bomen ontmoet. Zie foto beneden waar je ook het verpoppingsproces kan zien.


Het verpoppingsproces gebeurt gemeenschappelijk in een zwaar spinselnest tegen de stam, tussen de takken of aan de voet van de aangetaste boom of struik. De overgang van rups naar vlinder zal ongeveer 4 tot 6 weken duren. Menige rups zal het ook niet overleven want het is voor de vogels een ware vitamine bron. En vele verdwijnen dan ook in de snavel van hen als zij de kans krijgen hen heerlijk te verorberen

Enkele weken later verschijnen de vlinders om weldra weer aan de gehele cyclus te beginnen. Er is maar één generatie per jaar. De stammen van de waardplanten worden onherkenbaar. Honderden lichte vlinders zitten naast elkaar op de schors om eieren af te zetten waarna de kringloop opnieuw van start kan gaan. Over de gehele wereld komen spinselmotten voor en in het voorjaar kan jij deze spinsels dus ook ontmoeten.


Soms kan deze aantasting zo heftig zijn dat de struik of boom in het voorjaar niet eens meer uitloopt maar verandert in een soort magisch spookachtig gedrocht volledig ingebonden met een zilvergrijs spinselweb. Deze heb jij vast ook wel eens ontmoet in je tuin of elders. Je krijgt het idee dat er iets zeer ernstigs aan de hand is en de plant dood zal gaan. Toch valt het mee al zijn de meningen hierover wel verdeeld. Maar een gezonde boom zal niet sterven ten gevolge van de kaal-vraat. En zal later weer echt gewoon mooie jonge blaadjes ontvangen.

Nog even wat info voor jou over de rups: Rupsen hebben zes kleine enkelvoudige oogjes, ocelli genoemd, die op de onderste helft van hun kop zitten, waarmee ze echter niet goed kunnen zien. Het zoeken naar voedsel doen ze met hun korte voelsprieten. Rupsen ademen niet door hun mond, maar door buisjes (tracheeën) met op elk segment aan weerszijden een opening (stigma). De buisjes vormen in het lichaam een netwerk van luchtkanaaltjes.

Bestrijding van de spinselmot

De spinselmot is niet gevaarlijk voor de gezondheid. Je zal er geen uitslag van krijgen zoals bij de eikenprocessierups. Het is dus aan te raden om niet direct naar giftige middelen te grijpen. Deze kunnen schadelijk zijn voor andere dieren als je ze gaat gebruiken. Een veilige oplossing is koud water te gebruiken met een zeep oplossing op citroenbasis. Niet schadelijk voor het milieu of voor menig ander dieren.

De kenmerken zijn dat deze kleine nachtvlinders een spanwijdte hebben van ongeveer twee centimeter. Zij hebben witte voorvleugels die bezaaid zijn met talrijke zwarte stippen. De achter vleugels zijn grijsbruin. De vleugelranden hebben lange franjes. 

De rups van de spinselmot heeft een lichtgele grondkleur met zwarte stippen en een zwarte kop. Ze zijn één centimeter groot of meer. Een foto kan ik je niet geven want ik heb deze nog niet ontmoet. Wellicht zie ik deze eens en zal dan de foto hierbij zetten.

Voor jou een filmpje die ik heb gemaakt van deze rupsen die al heel wat hebben gegeten:

Bedankt voor je bezoek. En hoop je nog eens vaker op de website mogen te ontmoeten.

Tot een volgend maal met een ander mooi natuur verhaal voor jou.

Tekst  en fotografie en video © 2017 Tine de Jong

Wilgenhoutrups - Cossus cossus met weetjes

Ditmaal wilde ik het eens hebben over een rups die heel wat bomen kunnen aantasten. De gangen bevinden zich in de gehele stam. En de groei van de boom wordt daardoor vertraagd. Nog even en de tijd komt er weer aan dat zij weer heel actief worden. En dat is de beruchte Wilgenhoutrups. De rups die menig boomliefhebber niet in hun bomen willen.  En pak deze ook niet bij de kop op hoor want ze kunnen ook nog eens goed bijten. 

Men zegt niet voor niets : een gewaarschuwd mens telt voor twee toch? Er zijn meer insecten hoor die kunnen bijten en dan ken je de mieren wel en wat dacht je van de kortschildkevers maar dat is een ander verhaal waar ik nog eens over zal schrijven maar nu deel ik wat leerzame informatie over de rups en zijn verhaal en dat is dus de Wilgenhoutrups -  Cossus cossus 

De Wilgehoutrupsen (larven) zien er uit zoals je op de eerste foto boven mijn schrijven wel kan zien. Zij lijken als rode worstjes van ongeveer 9 centimeter lang en zijn nauwelijks behaard. Ze kunnen twee tot viermaal overwinteren in de boomschorsen of ook wel spinthout genoemd voordat zij zich gaan verpoppen. De Cossus cossus heeft een zwarte kop en stevige kaken, een rode rug en crème kleurige onderkant. Zij komen onder andere voor bij bosranden en graslanden maar ook in  jouw tuin en ook in menig boslandschap.

De rupsen leven zo een aantal jaren op verschillende loofbomen. Je kan hen ontmoeten op bijvoorbeeld op de Boswilg (Salix caprea) of op de Zwarte Els (Alnus glutinosa). Maar je kan ze ook tegenkomen op een eik en andere bomen. Hun voorkeur is erg verschillend. Uiteindelijk komt uit deze rupsen dan grote nachtvlinders. De wilgenhoutvlinder behoort tot de familie Cossidae, ook wel de houtboorders genoemd.

De kenmerken: Een grote en fors gebouwde houtboorder met een zilverachtig grijsbruine voorvleugel heeft een voorvleugel lengte van zo een 32-42 mm. De vele donkere en grillig vertakte dwarslijntjes op de vleugel lijken net scheurtjes in een boomschors. In rust staat de vlinder hoog op de poten en blijft het borststuk vrij van de grond. 

En op de eerste foto kan je ook goed zien dat het ook nog eens een mooie schutkleur bezit zoals hij op de boomstronk zit. De donker grijze wilgenhoutrups vlinder (Cossus cossus) is in de nacht actief en te zien in de maanden juni en juli. Deze vlinder is niet bedreigd en komt algemeen in heel Nederland en België voor. Op de tweede eronder zie je heel goed hoe de vlinder eruit ziet.

Ze verpoppen zich in mei in een cocon van samen gesponnen houtdeeltjes achter een boorgat in de stam. Na 14 dagen komen de rupsjes uit de eitjes en boren zich weer in het hout. Zij blijven dan rups van af mei tot juli van het derde tot vijfde jaar. De rups leeft onder de schors en in het hout van de waardplant en overwintert twee- tot viermaal. Soms vindt de laatste overwintering ook plaats in een cocon. En in juni werkt de pop zich naar buiten en komt de vlinder eruit. Hier onder een foto van een pop:

De vraatgangen.

De vraatgangen zijn het hele jaar door waarneembaar bij de loofbomen. Dus je moet goed opletten als je dit bij bomen ontdekt want zij kunnen de bomen dus echt ook gaan beschadigen. De rupsengaten zitten laag in de stam (maximaal 1 à 1,5 m boven de grond) Let er maar eens op. 

Zij zijn ook te herkennen aan de aanwezigheid van houtpoeder en de zure geur die de rupsen afscheiden. Soms worden ook de grote, glimmende en van boven purperrode rupsen kruipend aangetroffen op zoek naar een geschikte plaats om zich buiten de boom te gaan verpoppen. De eieren worden in groepjes afgezet in de bastspleten, vaak in de buurt van oude uitkruip gaten van rupsen of van andere beschadigingen.

Op de foto hieronder van de dan kan je de gaten goed zien. Helaas was mijn eigen foto te wazig. En via deze link kom je meer over ziektes te weten want er zijn er nog meer hoor. https://www.bomenbieb.nl/

De ovale vraatgangen zijn tot wel 2 cm diameter diep en hun Boorsel bestaat uit boormeel. Als de boorsel uit spaanders bestaat dan betreft het niet van de Wilgenhoutrups maar zijn het de larven van een kever. Uit de gaten komt dus boormeel, vermengd met uitwerpselen. Dit verspreidt een azijnzure stank. 

De gaten kunnen een verwoestende werking hebben op zelfs de grootste bomen. De rupsen dringen de stam binnen via een schorsspleet of via een beschadiging van de bomen. Daar blijven ze ongeveer 3 jaar tot ze volwassen zijn. In die periode boren ze gaten in de stam van de boom. Maar de gangen hebben een onregelmatig verloop en gaan echt tot diep in het hout. Heb je dit wel eens ontmoet onder een boom dan weet je met de foto hieronder dat het dus om het boormeel gaat van de wilgenhoutrups:

Als een boom eenmaal is aangetast kunt u de wilgenhoutrups niet meer bestrijden. Daarom moet jij er vooral voor zorgen dat er geen schade aan de stam of stamvoet komt. Want een aantasting begint daar meestal via een stamwond. Het is maar dat je dit weet.

Voorkom dus beschadigingen door het snoeien of door maaimachines.

Geef je nog even een mooie foto beneden van een ekster die ook dol is op deze rups en zijn maag gelijk vast goed gevuld had met zo een vette hap.

Hoop dat je deze informatie weer erg interessant vond en ik bedank jou hier bij weer voor je bezoek aan deze site en ik hoop je nog eens terug te ontmoeten want er komen steeds meer mooie weetjes voor jou. Al vind jij met het zoekhoek rechts al aardig wat hoor. 

Ik hou nu eenmaal van de natuur en alles erom heen en jij? Je bent ook van harte welkom op mijn andere website waar ook veel woorden op jou wachten met altijd een mooie afsluiter onder de woorden.  en ook aldaar kan je veel natuur tegenkomen in woord en in beeld.

Geef jou nog even de link erheen al staan er ook wat mooie links op de blog website in de balk bovenin. Mijn blog website is: Gedichten en verhalen uit het leven waar ook de mens, natuur, liefde centraal staan met soms een boodschap voor jou in de woorden geweven. https://tinedejong.blogspot.com

Probeer de flipcard links ook eens uit want dan ontmoet je ook veel.

Tot de volgende keer maar weer. En wil je meer rupsen ontmoeten zoek dan op rupsen dan kom je meer mooie tegen. 

Tekst en fotografie © 2016 Tine de Jong Alle rechten voorbehouden.

Geef jou deze mooie Franse video waar je alles kan zien over dit diertje,:
Les chenilles du Cossus gâte-bois (Cossus cossus), par André Leque