Elzenvlieg of slijkvlieg - Sialis cf. lutaria

De bijzondere elzenvlieg, daar ga ik het eens over hebben in mijn schrijven want ik vind het wel een mooi insect. Vooral de vleugels trokken mij in het insect aan. Het is een beetje te vergelijken als glazen in loodramen maar dan met andere vormen en kleur. De kop draagt lange antennes die bij sommige soorten op een veertje lijken. De ogen staan aan de zijkant van de kop en bestaan uit vele kleine oogjes. Bovenop hun kop hebben ze nog 3 kleine oogjes staan. Die dienen enkel om licht en donker te kunnen aanvoelen. 

Vooraan op de kop zitten de kaken. Vooral de grotere mannetjes kunnen enorme kaken krijgen die enkel dienen om andere mannetjes uit te dagen en soms komen er ook zelfs kleine gevechten van. Enkel de vrouwtjes kunnen met hun kaken flink bijten. De poten die aan de borst vastzitten, hebben kleine klauwtjes om zich vast te hechten. 

Van die knappe vliegers zijn zij echter niet hoor, zij fladderen beetje net als de vlinders.En daarbij zijn het ook trage vliegers want soms zie je hen gewoon ergens zitten  of wat rondlopen. Grootvleugelige vliegen meestal in de nacht om wat eten te zoeken all eten zij niet zoveel. De grote donkere insecten met hun fladderige vlucht vallen dus wel snel op. Soms tref je hen ook aan op de bloemen waar ze wat nectar opzuigen. 

Ze heten slijkvliegen omdat de larven van dit insect op de bodem van vele plassen en meren van licht stromend water leven in het slijk. Dat is het modderige deel van de waterbodem voor het geval je dit nog niet wist.

De elzenvlieg of slijkvlieg - Sialis cf. lutaria is een insect uit de orde grootvleugelige (Megaloptera) en de familie elzenvliegen (Sialidae). De vlieg is overdag wel actief maar vliegt niet echt veel en wordt meestal zittend op de oeverplanten aangetroffen. Het is een kleine groep dieren die al zeer oud zijn en al lang op onze aarde rondvliegen. Voor mij dan toch wel de eerste keer dat ik deze mocht ontmoeten en vond het wel leuk om hier eens een blog erover te schrijven. 

Er zijn twee namen maar bekend: Slijkvlieg of Elzenvlieg . Het zijn insecten die een volledige gedaanteverwisseling door maken in begrepen de ruststadium waaronder zij dan ook verpoppen gaan. Ze danken hun naam aan hen die toch wat grotere vleugels hebben. Ze zijn bruin en grijs en soms ook zwart van kleur.

De volwassen dieren leven slechts enkele dagen of weken en belanden doorgaans in de bek van een vis. Eten doen ze niet. Dat hoeft ook niet, want ze leven slechts enkele dagen: de mannetjes drie en de iets grotere vrouwtjes vier dagen, om precies te zijn. Een goede plek om hen te vinden is in het gras pal aan de waterkant. 

Tegen de schemering worden de anders zo slome mannetjes ineens actief, en dan kan je ze druk achter de vrouwtjes aan zien vliegen. De vrouwtjes paren vaker en ook met verschillende mannetjes. Als de vrouwtjes gepaard hebben leggen zij meerdere ei pakketten wat soms wel ongeveer 2000 eitjes kan zijn ver tot boven het wateroppervlak gelegen tussen de bladeren of stengels van de oeverplanten.

De eieren worden dus onder op bladeren boven het water afgezet in grote plakkaten. De ei-pakketten zien eruit als rijen flesjes, stijf in het gelid. Als ze vers zijn, is de kleur rood, maar na een paar dagen kleuren ze bruin. Op vele gele lissen heb jij misschien weleens bruine vlekken ontmoet of gezien en dat kunnen dus de eitjes van hen wezen. 

Met het blote oog kan je de eitjes niet zien. Ik had het geprobeerd met een vergrootglas (heb ik altijd bij mij,) om de eitjes dan met mijn camera erachter te fotograferen maar helaas is dit niet gelukt. Zie de foto van de eitjes beneden die ik van het internet heb gehaald van BugGuide.Net.  Dit om jou toch te laten zien hoe zij er zoal uitzien.

De larven kruipen uit de eitjes en vallen na het uitkomen vervolgens in het water. Eerst wonen zij nog vrij in het water en later aan de onderkant van het water (dus in het slijk onder de waterbodem). Deze larven zijn ook wel een belangrijke bron van voedsel voor vele vissoorten, dus vele larven zullen het dan ook niet overleven. Het komt er dus op neer dat zij zich ontwikkelen in het water en in het eerste stadium doen de larven van de slijkvlieg het nog rustig aan en leven van wat micro-organismen. 

De larven die al groter zijn jagen op kleine wormen en op de larven van de Dansmuggen. De slijkvlieg leeft dan ongeveer 2 tot 3 jaar als larve in het slijk. Ze kunnen goed zwemmen en zoeken de bodem op. Na een eerste vervelling graven ze zich in de modderlaag in en ontwikkelen zich tot ware rovers. Het zijn vleeseters en ze hebben daarvoor flinke kaken. Ze eten vooral wormen, muggenlarven en erwtenmosselen. Maar ze zijn niet kieskeurig: ze lusten ook hun kleinere broertjes wel. Ja er leven dus ook kleine kannibaaltjes in het water. De larven leven twee jaar in de bodem, ze vervellen tien keer waarbij ze telkens een groter lichaam krijgen. Hier een foto van de larve:

Op de larven van deze vlieg wordt ook flink gejaagd door andere insecten en vissen maar ook mensen gebruiken deze larven als aas om op grote (zoetwater)vissen te jagen. Ze hebben een karakteristiek uiterlijk; een bruin lichaam met zes pootjes aan de voorkant en vele dunnere pootjes aan de achterkant van het lichaam. De kieuwen verdwijnen stilaan en de pootjes verschijnen. Het ademen zal dan gebeuren door het achterlijf. Maar de kieuwen blijven toch nog zitten. 

De larven lijken ook wel wat op een onderwater duizendpoot. Zij kunnen ongeveer 25 mm lang worden met zeven paar opvallende kieuwen op de rug, de staart is de 15de kieuw. De zes poten staan vooraan op de borst. Na twee jaar zijn ze vier centimeter groot en dan zijn ze klaar om te verpoppen. Dan kruipen zij het land op en graven dan een holletje in de vochtige grond nabij het water. Ik las in een bibliotheekboek dat de poppen van de slijkvlieglarve ook héél diep onder de grond kunnen zitten als zij zich gaan ingraven als larve om zich te verpoppen.

Al bij al best wel een actief diertje en wellicht ook denkt; "Als ik mij wat dieper ingraaf kunnen andere insecten of dieren mij niet zo snel verorberen". Weet dit natuurlijk niet zeker maar anders kan ik het niet verklaren dat zij zich zo diep in graven. Gehele winter blijven ze daar zitten om dan tijdens de lente weer uit te komen. En als zij zich verpoppen in een ander seizoen komen zij naar c.a 3 weken weer uit, en de gehele cyclus begint weer opnieuw. Maar zo gaat het meestal wel in de insectenwereld. Al vond ik het wel heel interessant om zo de cyclus te lezen over dit insect. Zo leer ik en jij nu ook wel ook wel wat meer hoe het in de insectenwereld zoal gaat.

De slijkvliegen hebben meestal een korte levensduur van enkele dagen tot ongeveer vier weken. Het enige doel voor hen is een seksuele partner te vinden en om aan voortplanting te doen. Voor de paring lokt het vrouwtje mannetjes met behulp van seks lokstoffen wat zij in het lichaam met haar mee draagt. En door deze geur trekt zij dan de mannetjes aan. Dan kruipt het mannetje verder onder haar achterlijf, houdt het zich met zijn poten goed vast en kromt dan zijn achterlijfspunt zo hoog mogelijk naar voren totdat er dan genitaal contact mogelijk is. Als zij gaan paren zitten de vleugels vaak in de weg. 

Daarom kromt het mannetje zijn achterlijf om tot het vrouwtje te geraken. Zo vormt hij precies de letter C. De vrouwtjes leggen dan honderden eitjes in mooie rijtjes. Een tak of blad kan helemaal bedekt raken door deze eitjes. De eitjes blijven dan gewoon achter zonder bescherming. Bij sommige soorten wordt er door het vrouwtje iets over de eitjes gespoten zolang ze toch een beetje beschermd zijn.

Wat ik ook heel mooi vond aan deze vlieg waren de vleugels. Ze zijn prachtig doorzichtig toen hij op het blad zat. Het vouwde zijn vleugels als een soort dakje boven het lijf en zag toen ook de mooie donkere aders tevoorschijn komen. zie onderstaande foto's:

Wat ik ook zelf graag wilde weten was, wie nu dit insect de naam had gegeven. Ik heb hierover wat research gedaan want dat wilde ik eigenlijk ook wel weten. De Latijnse naam werd door de Zweedse plantkundige Carl Linnaeus gegeven en wordt uitvoerig besproken in de 10de editie van zijn Systema Naturae, een uitgave in twee delen in de jaren 1758 - 1759. Hij was de eerste onderzoeker naar dit insect. De Duitse naam heb ik teruggevonden in een etymologisch woordenboek uit het jaar 1851 die het werk van Linnaeus citeert. 

Het dier wordt ook uitvoerig besproken in 'De dieren, afgebeeld, beschreven in hunne levenswijze geschetst', een werk van Dr. L.A.J. Burgersdijk, verschenen in het jaar 1875 en in het tweede deel van Jan Ritzema Bos' Landbouw-dierkunde: nuttige en schadelijke dieren van Nederland', een uitgave van 1882 maar daar heb ik de naam 'Sialiden' ontmoet. De Nederlandse naam heb ik gelezen in een 'woordenboek der Nederlandse taal' uit het jaar 1882 en in een 1886 verschenen artikel in Natura; een maandelijks tijdschrift voor natuurwetenschappen. Waarschijnlijk zijn dit ook de eerste bronnen die 'slijkvlieg' vermelden. 

Deze naam is aan het Duits ontleend. Waar de benaming 'Elzenvlieg' vandaan komt, weet ik echter niet. Hierna zijn er nog vele onderzoekers geweest - en nu nog altijd - die zich bezig houden met het bestuderen van dit insect. En zo is mijn blog over dit insect ook helemaal compleet. Hoop dat je mijn blog over dit insect ook interessant vond en zo lees je ook dat elk insect wel wat bijzonders heeft om er eens over te schrijven.

Tekst en natuurfotografie © 2017 Tine de Jong

Ik waardeer het altijd als je een reactie achterlaat op mijn schrijven. Maar geen linken naar een website en ook niet anoniem. Zij komen dan later in spam en worden verwijderd.

Natuurgroetjes van mij.

Dit heb jij vast ook nog nooit gezien of wel?? Kijk maar naar onderstaande film:
Toch wel een wondere natuurwereld te noemen van de insecten en de vliegen.

Dit is wel een ander soort vlieg maar de elzenvlieg doet het precies hetzelfde.

Film later erbij gezet want de andere was niet meer op YouTube. Bedankt voor een lezer en volger die mij een e-mail stuurde dat de video weg was.