Bij menige wandelingen in de natuur kwam ik al vele mooie wilde bloemen en planten tegen maar ook ontmoette ik de fraaie inheemse grote kaardebollen - Dipsacus fullonum. En deze heeft daarbij ook vele doeleinden waar ik ditmaal eens over gaat schrijven. Ze zijn vast ook wel bekend bij jou.
Maar er kunnen toch wellicht (natuur) weetjes bij zitten die je wellicht toch niet wist. Het is tevens informatief en leerzaam tegelijk wil jij hier ook eens meer over weten. ik ben nu eenmaal zo een natuurvriendin dat als ik iets tegen komt en mijn aandacht trekt dat ik er over wilt schrijven en nu is deze dus aan de beurt.
En ik kwam al menige malen hen tegen en die al (bijna en geheel) uitgebloeid waren maar het gaf mij ook wel een mooie aanblikken. Heel trots stonden ze daar waar ik ze zag te stralen, fier omhoog en zacht deinend op wind. Ze kunnen ook wel erg hoog worden en dus zie je hen soms al in verte al staan. Waar de grond voedselrijk zal wezen heb je kans hen ook te zien.
De Nederlandstalige naam ‘kaarde’ is afgeleid van het Latijnse ‘carduus’ dat distel betekent. En distels prikken en deze gaf mij inderdaad prikkels maar dan op een andere manier om ze eens beter te bekijken. Zowel in bloei als wat uitgebloeid vond ik deze kaardebollen al heel mooi. Hieronder kan je ook goed zien hoe hoog zij wel niet kunnen worden.
Groeiproces
Dit soort heeft ook wel een aparte groeiproces want de eerste bloemen beginnen zich te openen als een riem rond het midden van de bolvormige of ovale bloemhoofd. En dat is eigenlijk pas in het tweede jaar pas. En openen zo zich vervolgens opeenvolgend zo naar de boven- en onderkant. Dan vormen er twee smalle banden naarmate de bloei vordert.
De kaardebol bloeit al in de maanden juli en augustus (soms ook vroeger al weer mooi zal wezen) en dan kan je zeker genieten van de mooie bloemen en wellicht ook dan van vlinders en bijen die deze ook graag bezoeken gaan. En met een mooi zonnetje zullen zij vast dan veel op visite komen.
De vinkensoorten zoals de distelvink ook wel de putter- Carduelis carduelis genoemd is ook gek op de zaadjes die deze kaardenbol heeft. Helaas heb ik deze nog niet gezien zelf, maar wel enkele insecten en dat maakte mij al blij. Zoals (zie foto beneden) twee hommels en ze stoorde zich niet aan mij toen ik nabij kwam want ze hadden het veel te druk.
Ook de Gewone pendelzweefvlieg- Helophilus pendules pendelvlieg kwam ik er op tegen.
De bloemen zijn in de bloei purper/ lila en ook ongesteeld in trosjes. Ze hebben ook daarbij een gemeenschappelijke kelk. En elk bloempje heeft vier meeldraden en één stamper. En eronder als de stengels beginnen te groeien ontstaat er ook een soort van klein bekken die regenwater op kan vangen.
Maar ook zit er hier in een bepaalde stof die geurend is en ook verdovend. Insecten die hier in terecht komen raken verdoofd en verdrinken dan en worden door deze vloeistof verteerd. De klieren van de plantenhuid nemen deze dan weer op, dus is het ook wel een beetje een vleesetende plant te noemen.
Daarbij zijn de kaardenbollen ook wel zonaanbidders te noemen. Want dan komt de kleur echt tot zijn recht maar zoals je hier beneden op de foto ziet geeft zo een uitgebloeide ook een mooi gezicht.
De gedroogde kop blijft na de groei bestaan, met de kleine (4-6 millimeter (0,16-0,24 in) De zaden zullen rijpen halverwege de herfst. Maar bij veel regenachtig weer kunnen sommige zaden ook ontkiemen wanneer ze zich nog in de zaadkop zullen bevinden.
De zaadjes van de uitgebloeide kaardenbol- Dipsacus fullonum kan je ook zelf er voorzichtig er vanaf halen door dan de bol wat te schudden met een doek eronder gehouden en dan kan jij ze zelf ook op deze manier wekllicht ook gaan zaaien. Ze produceren heel veel nectar en daar zijn bijen,hommels zweefvliegen en vlinders gek op en die zal je dan zeker bij een bloeiende kaardenbol zien. Dus wellicht een tuintip er bij voor jou.
Het gaat niet zo goed in onze bijen en vlinder land dus een extra handje is dan ook wel nodig voor hen. En zij zorgen dan ook weer voor de bestuiving en de bevruchting wat ook heel belangrijk is.
De uitgebloeide kaardenbollen hebben ook veel van die zaden voor onze gevederde vrienden want die komen dan graag in de wintertijd kijken of er nog lekkere zaadjes voor hen er in zullen zijn. En zo ontvangen zij ook hun vitaminen hiervan. Beiden soorten zijn goed voor hen allemaal, en ook kan jij de uitgebloeide eens gebruiken om een mooi bloemstukje te maken. Nog maar even een foto hierbij dat deze nog wat in bloei was. Dan is mijn gedeelte fotoserie ook weer compleet hierbij.
Weetjes erbij:
Er is ook een oud spreekwoord die jij wel kent en dat is deze: Voor elke ziekte is een kruid gewassen. En er zijn dan ook wel vele wilde planten die gebruikt kunnen worden voor allerlei doeleinden en daar is de kaardenbol er dus ook ene van. Want het schijnt dat deze ook goed zal wezen als je de ziekte van lyme zal hebben. En dat vond ik ook wel even mooi om er wat over te schrijven hieronder.
De Kaardebol heeft ook eens een vloedgolf aan belangstelling gekregen namelijk bij de behandeling van de ziekte van Lyme ten gevolge van het boek ‘ The Book of Herbal Wisdom’ door Matthew Wood, die het gebruik van Kaardebol roemt. De wortels werden in plakjes gesneden en in de zon gedroogd alvorens zij werden gebruikt in kruidenpreparaten en waar zelfs ook tinctuur van wordt gemaakt. Wellicht heb jij dit weleens gekocht of ook eens gezien.
Maar ik vond ook een ander boek waar ook de ziekte van lyme wordt besproken en ook hier noemt men de kaardenbol ook weer als de geschikte kruid hiervoor. En wie hier dan ook geinteresserd zal wezen heb ik met printscreen de boeken aan een gezet zodat je dan weet welke boeken in bedoel. Het zijn zeer zeker aanraders die eens meer willen weten hierover. De tweede (NL)heb ik zelf in mijn boekenkast staan.
Zoals ik de titel zegt hierboven is er nog inderdaad nog een ander soort die ook op deze lijkt en dat schrijf ik bij dit artikel er ook maar even bij. Want ik ontmoette ook een wandelaar die ook deze aan het fotograferen was en deze vertelde mij dat deze bollen vroeger ook eens gebruikt werden om ruwe wol te kammen wat ze ook kaarden noemden.
Maar ik vertelde hem dat is niet deze Dipsacus follolum is maar dat dit om een ander soort ging die er ook wel heel erg op lijkt. Dus ik begrijp de verwarring ook wel want soms moet ik zelf ook echt goed kijken welke ik dan gezien zal hebben als ze zijn uitgebloeid.
Dipsacus Sativus -De echte weverskaarde
Het geslacht Dipsacus heeft er meerdere maar die echt de weverskaarde wordt genoemd is dus de kleine kaardebol- Dipsacus Sativus en deze naam verwijst dus wel naar de wolwevers die de wol vroeger ging ontwarden voordat men deze dan ging spinnen. Dit is een ondersoort ervan en vele schrijven dat de grote kaardenbol ervoor gebruikt werd maar dat hou ik even in het midden wat nou waar of niet waar is, maar ik was eens in een botaniche tuin waar dit soort ook stond en daar vertelde men mij ook dat het echt om deze gaat en niet om diegene waar ik het blog mee aanving.
Bij diit soort werden wel de bolvormige vruchten van de Kaardenbol gebruikt, dus eigenlijk de stevige omwindselbladeren en de stroschubben van het bloemgestel. Ik vond op Pinterest een foto ervan waar je de oude links kan zien. Men maakte toen van hout zo een houder met handvat en maakte de kaardebollen hier in vast. Er zijn vele verschillende ervan gemaakt om het werk te doen. Hoe men begon zie je links en rechts op de foto zie je dan weer een nieuwere versie wat men later weer gebruikte. Ook hiervan zijn verschillende uitvoeringen. Maar op de foto heb je beetje een idee wat ze dus toen gebruikten.
Die rechtse lijkt wel een beetje op zo een hondenborstel met van die pinnen. Nu doet men het machinaal en gaat het ook veel vlotter, maar in de tijd van toen was het nog niet zo modern en maakte men het zelf. Een oude ambacht is het dan zeker wel te noemen.
En nu weet jij vast ook meer over de kaardenbollen en hun doeleinden en hiermee sluit ik dit blog af en ik dank je hierbij ook weer voor je bezoek. Voor meer mooie weetjes of tips kom dan gezellig weer op visite en wellicht heb jij aan mijn schrijven van de blogs er dan ook weer wat aan.
Tekst en fotografie © Tine de Jong, 18/03/2022
Deel hierbij nu eens het soort Dipsacus Sativus die wellicht toch wat meer onbekend is voor jou en dan zie je ook gelijk het verschil van de Dipsacus fullonum waar ik over schreef. Deze heeft namelijk witte bloemen en ook de vorm is geheel anders. Er is muziek bij gezet dus ook wel weer prettig kijken.