Bovenstaande foto is de kraamkamer van de Letterzetter
Enige tijd geleden was ik in een bos waar ik menige bomen ontmoette met wat vreemde tekeningen en soms ontmoette ik ook gaatjes erin en vroeg me af wat dit was. En toen ik het opzocht op internet stuitte ik onder andere op een foto van de sporen van de spintkever en wilde daar eens meer over te weten komen. Zij maken echt prachtige figuren in menig boom.
Maar al zijn zij kunstenaars en maken prachtige tekeningen toch zijn ze wel schadelijk voor bomen. Leerde ook gelijk wat meer over de vele keversoorten. Zo heb je bijvoorbeeld
de Eikenprachtkever (Agrilus biguttatus) maar ook de
grote Iepenspintkever leeft er en nog veel meer andere soorten kevers die Nederland rijk is.
Er zijn in Nederland al gauw enkele honderden soorten kevers die vraatsporen achterlaten in hout. Op bomen leven veel meer insectensoorten dan op andere planten. Een boom leeft lang en staat jaar in jaar uit op dezelfde plaats en is daarmee een voorspelbare voedselbron. Door de grootte, vorm en structuur biedt een boom ook een brede variatie aan microklimaten en voedsel. Daarnaast bieden de permanente bovengrondse houtige structuren de mogelijkheid om ook de gastheer te laten overwinteren. Vooral de bladeren, de naalden en de bast zijn rijk aan eiwitten en suikers en daarmee een belangrijke voedselbron voor veel verschillende insectensoorten. Dus ook voor vele keversoorten. Geef je nog even een foto van een boom waar wat afgezaagd was ook wat gaatjes bezit die ik ook had ontmoet:
In dit stuk ga ik schrijven over de
Eikenprachtkever en de
Eikenspintkever (Scolytus intricatus) en de
Letterzetter (Ips typographus) Ken jij deze eigenlijk wel? En zo niet, dan leer jij vast ook wat bij van de wonderen van onze natuur.
Kevers leggen eieren onder de bast van een boom en van daaruit vreten de larven zich een weg. En zo krijg je dus een patroon in een boom. In het bos levende soorten zijn niet echt primair schadelijk voor de bomen. Dat wil zeggen, zij tasten alleen reeds verzwakte of al dode bomen aan en geen gezonde. Al is er wel al bewezen dat er kevers zijn die wel degelijk schadelijk kunnen zijn voor gezonde bomen. Vooral nieuwe aanplantingen zijn een heerlijk maal voor hen. Maar dat lees je later wel wat verder in mijn verhaal over de kevers.
Eikenprachtkever (Agrilus biguttatus)
De
levenscyclus van de eikenprachtkever (Agrilus biguttatus) duurt zo een twee jaar. Volwassen kevers vliegen in juni en juli uit en zetten bij voorkeur aan de zuidzijde van verzwakte eiken hun eieren in groepjes af. De larven vreten gangen tussen bast en hout, meestal in de onderste meters van de stam. In het tweede jaar verpoppen de larven en de jonge kevers vreten zich naar buiten. Zij overwinteren als larve in een holte in de bast.
Bij overbevolking kan de kever ook gezonde bomen aantasten, daar is deze echter minder succesvol om zich te vestigen door druk van de sapstroom. De eikenprachtkever (Agrilus biguttatus) heeft de voorkeur voor iets minder jonge bomen dan de Eikenspintkever (Scolytus intricatus). Net aangeplante bomen vormen een hoog risico. Bij een zware aantasting ontstaan veel gangen waardoor de boom geringd wordt. De boom vertoont eerst enkele jaren een ijle bladstand met dode takken in de kroon. Uiteindelijk gaat de boom dood. Foto voor jou nu van een dode eik:
De eikenprachtkever is langwerpig (8 tot 13 mm lang), hij heeft groenblauwe metaalkleurige dekschilden met twee lichte stippen. De uitvlieggaten in de bast hebben een kenmerkende D-vorm. De larve is tot circa 3 cm lang. Hij is wit, plat en sterk verdeeld. De eieren worden in schorsspleten afgezet in groepjes van 5-6 stuks De eitjes hebben een doorsnede van 1,5 mm en zijn boonvormig. Soms verwart men deze met de Eikenspintkever (Scolytus intricatus)maar deze is kleiner en de boorgangen van deze hebben een O-vorm.
De eikenspintkever (Scolytus intricatus)
Deze kever heeft een eenjarige levenscyclus. Deze bastkever overwintert als larve in een eik. Afhankelijk van de weersomstandigheden verschijnen de eerste kevers in mei. Volwassen kevers kunnen van midden mei tot midden september aanwezig zijn, in deze hele periode kan ook de ei-leg plaatsvinden. De kever maakt tussen bast en hout een kenmerkende 1-3 cm lange rechte moedergang waarin de eitjes achter elkaar worden afgezet.
De larven vreten slingerend tussen hout en bast. De actieradius van de kever is beperkt tot ongeveer 100 meter maar met de wind mee kunnen grotere afstanden worden afgelegd. De eikenspintkever (Scolytus intricatus) heeft ten opzichte van de Eikenprachtkever (Agrilus biguttatus) meer voorkeur voor jongere bomen. Gezonde bomen reageren met bruine lekplekken welke de kever succesvol kan weren.
De eikenspintkever (Scolytus intricatus) boort zich in de stam en tak van een verzwakte eik. De larvengangen zijn lang en liggen dicht bij elkaar. Deze kever is klein, donkerbruin tot zwart en zo’n 2,5 tot 4 mm lang. De larve is wit, pootloos, heeft een bruine kop en ± 3 mm lang. Verwarring is mogelijk met het gangstelsel van de eikenprachtkever (Agrilus biguttatus), maar deze gangstellen hebben geen horizontaal lopende moedergang. De kevers die gelegd hebben sluiten de O-vormige opening met hun lijf af.
Pas geplante bomen worden hierdoor geringd en sterven af. Jonge aanplant van eiken kan hierdoor veel schade oplopen. Door rijpingsvraat aan het blad van volwassen kevers zal bij massale aantasting beperking van de groei optreden.
Als de larven van de
spintkever volgroeid zijn, verpoppen ze zich en na circa 6 weken vanaf eierafzetting komen de kevers uit de poppen, boren ze zich naar buiten en vliegen uit naar een volgende boom. Dan begint de tweede cyclus. In de noordelijke streken overwinteren de larven van deze tweede lichting onder schors of bij de wortels van de boom.
De Letterzetter ( Ips typographus) zie foto:
De letterzetter of boekdrukkever, Ips typographus, is een
bastkever. De letterzetter is donkerbruin en wordt niet meer dan vijf millimeter lang en stevig beschermt met dekschilden. De volwassen letterzetter overwintert in afval hopen van het bos. In het voorjaar gaat de letterzetter op zoek naar geschikte bomen. Het wordt daarbij aangetrokken door stoffen welke geproduceerd worden wanneer een boom beschadigd is.
De kever boort zich een weg door de schors en maakt direct onder de schors een hoofdgang in de bast. Hierbij scheidt het kevertje stoffen af welke andere letterzetters lokken. In het voorjaar, omstreeks april, boren de kevers een gang onder de bast van de stam van gevelde, verzwakte of stervende bomen. Aan weerszijden van de 7-15 cm lange moedergang worden de eieren in nisjes afgezet. Zie deze foto van een prachtig kunstwerk op een stam die ik had omgedraaid in het bos, want daar zijn ze veel op te vinden. klik op foto om het beter te zien en het te lezen (deze foto heb ik 13-11-17 hierbij toegevoegd)
De larven leven van de sapstroom van de boom en vreten zich een gang door het hout. Ze verpoppen zich en een jonge letterzetter baant zich een weg naar buiten om te overwinteren. In gunstige omstandigheden is de cyclus veel korter en kunnen er drie generaties in een jaar zijn.
De witte pootloze larven vreten hun gangen min of meer loodrecht op de moedergang, waardoor tenslotte een mooi symmetrisch patroon (als van een letterzetter) ontstaat. Aan het einde van de larvengang vindt de verpopping plaats. Van daaruit boren de jonge kevers openingen naar buiten. De Letterzetter overwintert als kever, pop of larve. Er zijn meestal twee generaties per jaar.
Zie hier een foto van de
Letterzetter larven rechts onder:
Deze kever is in staat zich door de bast van een boom heen te vreten, vaak is dit een fijnspar, maar ook andere bomen willen zij wel eens nemen. De letterzetter kiest meestal verzakte bomen uit, maar als er veel letterzetters zijn is deze ook in staat gezonde bomen aan te tasten. Om van de letterzetter af te komen moeten dus de aangetaste bomen worden verwijderd. Maar om een gezonde boom succesvol aan te vallen zijn toch wel ongeveer 4000 tot 6000 letterzetters nodig hoor. De boom kleurt dan geleidelijk bruin bij gebrek aan voedingstoffen en sterft af.
Je hebt vast wel eens van die gaatjes in bomen gezien. Nu dat zijn de uitvlieg gaatjes van de Letterzetter.
Maar heb jij weleens gezien dat zij ook uit een Tonderzwam kunnen komen? Nee? Nou dan geef ik je nog even deze mooie foto hieronder als extraatje:
Ja de natuur is eigenlijk best wel wonderbaarlijk te noemen. Nog een klein weetje extra is dat ook een roze of rode Metselbij boorgaatjes maakt in hard hout al zijn deze boorgaten van 6-7 mm).
Hoop dat je deze informatie en interessante weetjes weer erg mooi vond. Voor de bomen is het wat minder mooi die in bos staan en besmet zijn en dood gaan want vele bomen worden gekapt en de oorzaak ervan is gedaan door de vele kevers.
Alvast bedankt voor je bezoek en enige reactie. Menige foto kwam van het internet en van diverse bronnen maar er zijn er ook van mijzelf bij. Waar ik hen ook voor bedank dat zij deze op Google hebben gezet. Helaas kon ik er geen film ervan vinden op YouTube dus moet je het maar met de bovenstaande informatie doen. Mocht er toch eens een film van komen dan zet ik deze er later bij.
Kom eens vaker op bezoek op de website want als je van de mens en de natuur houdt ben je hier altijd welkom. Nogmaals erg bedankt voor je bezoek lezer en natuurgroetjes van mij Tine.
En heb je eens tijd en hou je ook van andere gedichten maar ook leerzame artikels en weetjes over de natuur met of zonder boodschap voor jou in mijn woorden, dan ben je ook van harte welkom op mijn andere website van mij.
Gedichten en verhalen uit het leven met de mens, natuur en het leven is samen geweven met teksten, fotografie, muziek en veel meer. Klik >
Gedichten en verhalen uit het leven
Tekst © 2016 Tine de Jong. Alle rechten voorbehouden.
