Weetjes over de Kogelhoutskoolzwam- Daldinia concentrica

Vandaag had ik een kleine wandeling gemaakt in het kortland bos wat ook een perceel is van het Alblasserbos. En daar kwam ik op een oude boomstronk een rare zwam tegen, welke dit nu weer was wist ik niet. Eenmaal thuis heb ik in mijn paddenstoelen en zwammen boeken gekeken en het bleek dus te gaan om de kogelhoutskoolzwam - Daldinia concentrica te wezen. Ik had er even op getikt en deze was dus echt hard. Dus wellicht al heel wat ouder exemplaar en het leek wel zo een kleine tulband taart zoals ik deze tegenkwam. 

De zwam is een op dood hout levende schimmel waarvan het vruchtlichaam zich aanvankelijk manifesteert als een zachte donkerbruine zwam en na verloop van tijd word deze dus hard en wordt dan zo zwart als kool. Ze groeien op dode of stervende essenbomen, zoals de Fraxinus excelsior maar ook soms op andere oude bomen kan je hen tegenkomen. Je kunt ze ook in kleine groepjes in loofbossen spotten op dood en rottend hout. Vooral op omgevallen beuken- en essentakken kan je hen tegenkomen en ze hadden in dit bos wat bomen weggehaald die ziek waren en op een boomstronk zag ik deze ook bij toeval. Vond deze dus echt een mooie uitstraling hebben. En zeg nu zelf.... het gelijkt toch wel op een tulband verbrand gebakje?

De grijze zwarte binnenkant van de zwam hebben een duidelijk gelaagde 'buisjes’ structuur en een op het oog ook een glad oppervlak. Helaas is deze foto mislukt. Vlak onder het oppervlak van de zwam ontwikkelen zich dan de sporen. En deze komen vrij van het buitenoppervlak van de schimmel via perithecia (dat zijn kleine snavelachtige gaatjes), waardoor een donkerder gebied op het omringende hout achterblijft. Cellen in het vruchtlichaam stoten de sporen uit tot voorbij de rand van het stroma, waardoor een zwarte sporenafdruk tot 3 cm breed rond de schimmel achterblijft. Van binnen is het vlees hard en kan ook een dwarsdoorsnede vertonen met concentrische zones van grijs en zwart. De hoed is rond of kussen-vormig, 2–10 cm breed. En als ze nog jong zijn dan zijn ze mat en Rose-bruin en ze worden dus zwart en glanzend met een 'verbrand' uiterlijk naarmate ze weer ouder worden. 

Soms verwart men deze ook met de Kretzschmaria deusta en enige andere korstachtige schimmels met een vergelijkbare kleur. Maar er is wel een verschil, want de Kretzschmaria vormt geen bal of een kussenvormige gezwel met twee (of meer) cirkelringen in het vruchtlichaam. De Kretzschmaria produceert sporen in de lucht van vruchtlichamen die zich kunnen vestigen op omringende beuken of esdoorn met basale kankers.

Wellicht als je dit ook zal interesseren zal ik ook eens over deze schimmel een andermaal wat schrijven want anders wordt dit blog te lang. En er is nog een soort die op diegene lijkt waar ik over schreef hier en dat is de glanzende houtskoolzwam (Daldinia vernicosa) maar schijnt bedreigt te zijn en deze is ook kussen en kogelvormig. Dat stond in mijn schimmel/ zwammen boekjes. Wellicht heb jij deze wel eens ontmoet.

De algemene namen zijn de cakes van koning Alfred, steenkoolschimmel en krampballen, oftewel in het Engels heten zij dan: King Alfred’s cakes, Coal fungus and Cramp balls want daar is een legende over. Ken je die al? Nee? Dan hieronder het verhaal.

Het is een verhaal uit de klassieke oudheid over deze schimmel ook wel de cakes van koning Alfred genoemd- King Alfred’s cakes. Koning Alfred leefde in de 9e eeuw toen enkele delen van Groot-Brittannië door de Vikingen waren overspoeld. Hij probeerde te ontsnappen en zocht zijn toevlucht in het huis van een boerin die hem vroeg om over haar taarten te waken die zij bakte op het vuur. Hij liet ze verbranden en werd door de vrouw flink uitgescholden vanwege zijn nalatigheid. 

Er wordt gezegd dat hij beschaamd de taarten toen verspreidde om van het bewijsmateriaal af te komen. Omdat de schimmel eruitziet als kleine, verbrande taarten, vooral als ze ouder worden, werd de naam van koning Alfred's taarten algemeen gebruikt. De cakes van koning Alfred staan ​​ook bekend als 'krampballen', omdat men dacht dat het dragen ervan de mensen zouden beschermen tegen aanvallen van kramp.

Maar wist jij ook dat je ook zo een zwam in zijn volwassenheid (dus de rijpe exemplaren ) kan gebruiken als houtskool. Want ze branden langzaam net als dat jij een houtskoolbriket zal gebruiken. Maar let wel op want deze heeft wel een scherpe rook. Vandaar dus ook de benaming zoals ik in de titel het al had geschreven. Zelf heb ik deze niet mee genomen want ik neem nooit paddenstoelen of zwammen of andere schimmels mee naar huis uit de natuur. 

Voor mij zijn ze allen slechts heel mooi om alleen te fotograferen. Bedankt voor je bezoek en het lezen van mijn verhaal over de mooie Daldinia concentrica. En op deze website zal je nog meer verschillend zwammen en/of schimmels ontmoeten die ik ook al eens had ontmoet. Probeer hiervoor de labels maar eens uit die onder een filmpje staan.

Ditmaal heb ik er geen filmpje erbij want er staan er genoeg op het internet hierover en ik ben ook helemaal geen voorstander ervan dat men vuur maakt in een bos want zo zijn helaas wel de meeste branden ontstaan. 

En alle filmpjes die ik had bekeken waren helaas ook in het bos waar men deze zwam uittestte met vuur maken hiervan en in het bos moet je heerlijk genieten van de omgeving en er wandelen en er zeer gewis geen vuur maken. Een klein ongelukje kan grote gevolgen hebben.

Tekst en fotografie © Tine de Jong, 12-09-2020

Alvast heel erg bedankt voor je bezoek. Want ik vind het altijd erg fijn als je mijn woorden en blogs zal lezen. En vermeld ik eens wat fout dan houd ik ook van goede feedback hoor. Want gelukkig ben ik niet perfect. En jij vast ook niet.