Bovenstaande foto is een rups van de Witvlakvlinder (Orgyia antiqua) Ik had zo een rups nog niet eerder ontmoet. En na wat foto's te hebben gemaakt ben ik na thuiskomst verder gaan zoeken in mijn natuurboeken en vond ook enkele extra weetjes ook over de mooie rups en de vlinder zelf. Had deze gezien in stadspark in Gorinchem.
In Nederland komen twaalf soorten donsvlinders voor, maar over de gehele wereld zijn er al ongeveer 2700 soorten bekend.
De rups van de witvlakvlinder (Orgyia antiqua) ziet er zeer kleurig uit. Zij zijn Tot 35 mm; lichaam donkergrijs bedekt met grijsachtig witte haarborstels, die op kleine wratjes staan ingeplant.
De rups van de witvlakvlinder (Orgyia antiqua) ziet er zeer kleurig uit. Zij zijn Tot 35 mm; lichaam donkergrijs bedekt met grijsachtig witte haarborstels, die op kleine wratjes staan ingeplant.
De segmenten vier tot zeven elk met een opvallende bruine, gele of licht okerkleurige haarborstel op het midden van de rug met een paar naar voren wijzende borstels van lange zwarte gepluimde haren.
Ook een mooi segment is de identieke haarborstel, die op het midden van de rug staat en naar achteren wijst. Over de rug vier rijen vuilrode vlekken en over de flanken een gebroken witte lengtestreep over de spiracula; kop glimmend zwart.
Aangezien de haren van de rups irritatie van de huid kunnen veroorzaken kun je de rupsen beter niet met blote handen oppakken. Ik deed het dus netjes met een blaadje om de rups wat beter te bekijken met het vergrootglas. Ik vond deze er wel spectaculair uit zien met de mooie gele haarborsteltjes op het rugje.
Verder behoren zij tot de familie donsvlinders (Lymantriidae). De naam van deze soort is ontleend aan de witte vlekken op de vleugels van het mannetje, dat er verder wat saai uitziet.
Verder behoren zij tot de familie donsvlinders (Lymantriidae). De naam van deze soort is ontleend aan de witte vlekken op de vleugels van het mannetje, dat er verder wat saai uitziet.
De vrouwelijke vlinders hebben slechts vleugelstompjes en zien er uit als grijsbruine zakjes; de mannetjes daarentegen hebben oranjebruine vleugels met een witte vlek op elke voorvleugel en korte geveerde antennes.
Het vrouwtje is lichtgrijs van kleur, heeft een opgezwollen achterlijf, kan niet vliegen want zij heeft gen vleugels en bezit slechts vleugelstompjes.
Het vrouwtje is lichtgrijs van kleur, heeft een opgezwollen achterlijf, kan niet vliegen want zij heeft gen vleugels en bezit slechts vleugelstompjes.
Het vrouwtje blijft heel dichtbij bij haar cocon en 'roept' mannetjes door een geurstof (feromoon) uit te scheiden. Als er een mannetje (vaak al na een korte tijd) op haar geur afkomt en met haar paart stopt ze met het verspreiden van deze lokstoffen, zodat er niet meer mannetjes op haar afkomen. 
Na succesvol gepaard te hebben zet het vrouwtje onmiddellijk legsels van enkele honderden eitjes af op haar lege cocon. Na de paring legt het vrouwtje 200-300 eieren bovenop de cocon. Kort na het afzetten van de eitjes sterft ze al vrij snel.
Na succesvol gepaard te hebben zet het vrouwtje onmiddellijk legsels van enkele honderden eitjes af op haar lege cocon. Na de paring legt het vrouwtje 200-300 eieren bovenop de cocon. Kort na het afzetten van de eitjes sterft ze al vrij snel.
Maar ook de mannetjes leven maar kort, omdat zij niet eten. Best wel raar eigenlijk maar dat zou hun aard van hun natuur wel wezen. Geboren worden en een vlinder worden om dan weer te gaan paren en weer verdwijnen en zo start de cyclus weer opnieuw.
Na enkele dagen komt er nieuw leven uit een gedeelte van de eitjes, nl. de rupsjes, die zich gaan verpoppen tot de eerste generatie vlinders. De andere overwinteren voor de tweede generatie. Dat is bijzonder, hoewel niet zeldzaam, want er zijn meer soorten waar dat het geval is.
De mannelijke vlinders hebben roodbruine vleugels met een witte stip, de spanwijdte bedraagt tussen de 25 en 30 millimeter.
Na enkele dagen komt er nieuw leven uit een gedeelte van de eitjes, nl. de rupsjes, die zich gaan verpoppen tot de eerste generatie vlinders. De andere overwinteren voor de tweede generatie. Dat is bijzonder, hoewel niet zeldzaam, want er zijn meer soorten waar dat het geval is.
De mannelijke vlinders hebben roodbruine vleugels met een witte stip, de spanwijdte bedraagt tussen de 25 en 30 millimeter.
Hiervoor jou een mooie foto van een mannetje witvlakvlinder:
De rupsen van de Witvlakvlinder verschijnen meestal in mei en de eerste vlinders komen in juni tevoorschijn, waarbij de mannetjes iets eerder uitkomen dan de vrouwtjes. Maar er zijn al berichten geweest dat men de rupsen al eerder hadden waargenomen.
Ook wel leuk om te weten is dat de Oud Nederlandse naam van deze vlinder is: Hoekstipvlinder, zonderling.
De rupsen van de Witvlakvlinder verschijnen meestal in mei en de eerste vlinders komen in juni tevoorschijn, waarbij de mannetjes iets eerder uitkomen dan de vrouwtjes. Maar er zijn al berichten geweest dat men de rupsen al eerder hadden waargenomen.
Mannetjes vliegen in schichtige zigzagvlucht overdag en gaan op zoek naar de ongevleugelde vrouwtjes. Ze vliegen ook ´s nachts en komen soms ook op licht af.
Vrouwelijke rupsen vreten een dag of tien langer dan mannelijke rupsen en worden met een maximale lengte van 35 mm aanzienlijk groter. Mannelijke rupsen worden niet langer dan zo'n 25 mm. Dit is een van de weinige gevallen waar het geslacht al vóór het pop stadium kan worden vastgesteld. Uiteraard zijn ook de vrouwelijke en mannelijke poppen verschillend in grootte.
Vrouwelijke rupsen vreten een dag of tien langer dan mannelijke rupsen en worden met een maximale lengte van 35 mm aanzienlijk groter. Mannelijke rupsen worden niet langer dan zo'n 25 mm. Dit is een van de weinige gevallen waar het geslacht al vóór het pop stadium kan worden vastgesteld. Uiteraard zijn ook de vrouwelijke en mannelijke poppen verschillend in grootte.
De volgroeide rupsen spinnen een losse cocon, vaak tussen bladeren of op een takje, waarin zij hun lichaamsharen verwerken. Binnenin de cocon verpoppen zij. De eitjes overwinteren, waarna de rupsen zich voeden met verschillende soorten waardplanten zoals: Salix, Prunus, Crataegus en Rubus. De rups is op jonge leeftijd feller gekleurd dan wanneer hij volgroeid raakt.
Er zijn twee overlappende generaties per jaar. De tweede generatie vlinders komt uit in september. Deze soort overwintert als ei. De overwinterende eieren hebben een zeer harde schaal.
Er zijn twee overlappende generaties per jaar. De tweede generatie vlinders komt uit in september. Deze soort overwintert als ei. De overwinterende eieren hebben een zeer harde schaal.
Als de rupsjes uit de eitjes komen, verspreiden ze zich om voedsel te gaan zoeken. Ze zijn te vinden op bijvoorbeeld, wilg, pruim, meidoorn, framboos, sleedoorn, lijsterbes, esdoorn en nog veel meer. Kieskeurig zijn ze dus helemaal niet. De volwassen vlinders leven slechts kort en zijn alleen bezig met de voortplanting. Ze nemen als imago geen voedsel meer op en teren dus op de als rups opgedane reserves.
Levenscyclus
Rups: mei-september. De soort overwintert als ei in legsels van enkele honderden eieren op de buitenzijde van de lege, aan de waardplant vastgehechte cocon van het vrouwtje of op een nabij gelegen hek of muur. De eieren van één legsel komen soms verspreid over een langere periode uit. Een enkele keer overwintert een late, niet uitgekomen pop.
Schade
Aangezien de rupsen grote hoeveelheden blad kunnen verorberen, kunnen ze, als er veel zijn, behoorlijk veel schade veroorzaken. De schade is echter meestal beperkt en vrijwel altijd plaatselijk.
Natuurlijke vijanden
De vlinders worden gegeten door vogels, spinnen en wespen van de familie der Vespidae, waartoe de ons welbekende geel-zwarte gewone wesp behoort. Van de laatste is ook bekend dat ze soms vlinders uit spinnenwebben 'stelen'.
Harige rupsen zoals die van Orgyia antiqua worden meestal niet door vogels gegeten. Eén vogel is echter wel gespecialiseerd in harige rupsen en dat is de koekoek (Cuculus canorus).
Levenscyclus
Rups: mei-september. De soort overwintert als ei in legsels van enkele honderden eieren op de buitenzijde van de lege, aan de waardplant vastgehechte cocon van het vrouwtje of op een nabij gelegen hek of muur. De eieren van één legsel komen soms verspreid over een langere periode uit. Een enkele keer overwintert een late, niet uitgekomen pop.
Schade
Aangezien de rupsen grote hoeveelheden blad kunnen verorberen, kunnen ze, als er veel zijn, behoorlijk veel schade veroorzaken. De schade is echter meestal beperkt en vrijwel altijd plaatselijk.
Natuurlijke vijanden
De vlinders worden gegeten door vogels, spinnen en wespen van de familie der Vespidae, waartoe de ons welbekende geel-zwarte gewone wesp behoort. Van de laatste is ook bekend dat ze soms vlinders uit spinnenwebben 'stelen'.
Harige rupsen zoals die van Orgyia antiqua worden meestal niet door vogels gegeten. Eén vogel is echter wel gespecialiseerd in harige rupsen en dat is de koekoek (Cuculus canorus).
Ook wel leuk om te weten is dat de Oud Nederlandse naam van deze vlinder is: Hoekstipvlinder, zonderling.
Tekst © Tine de Jong , 2017,
Bron , Literatuur : Veldgids -Ulrich Schmid
Foto 1 en foto 2 zijn genomen in het Natuurcentrum/kinderboerderij Gorinchem
Mannetje en vrouwtje vlinder (diverse bronnen)
Mannetje en vrouwtje vlinder (diverse bronnen)
Heb nog meer over vele rupsen en vlinders geschreven op deze website en als je op de labels zoekt kom je de artikels vast tegen. En meer informatieve weetjes.
Hier kan je eens zien hoe het vrouwtje de eitjes ligt en is best wel leerzaam om dit eens te zien.
Hier kan je eens zien hoe het vrouwtje de eitjes ligt en is best wel leerzaam om dit eens te zien.
alles heeft ze bij om meer te weten te komen over rupsen en insecten en meer ... een boekje, een vergrootglas, het internet .... daarom dat wij er ook weer van bijleren ;)) goed gedaan Tine, deze ook nog nooit ontmoet , maar leuk om te lezen , toffe foto's en filmpje .♥
BeantwoordenVerwijderenDeze rups en vlinder ken ik wel, daar zitten er een paar van in de tuin. Een mooie rups is het en een al even mooie vlinder!
BeantwoordenVerwijderenMooie rups om te zien. Daar komen vlinder eruit. Rups kunnen inderdaad eitjes liggen. Prachtig filmpje en je verhaal ook om te lezen.
BeantwoordenVerwijderenFijne zondag.
wat weer een pracht Tine
BeantwoordenVerwijderenin woord en beeld
bij mij achter zitten mooie vogeltjes in dat hok
en vissen in de vijver , ja al en al een hele verandering
fijn weekend groet
Heb deze rups nu in de achtertuin. Was nieuwsgierig wat voor vlinder er van zal komen. Hij heeft ook een soort wapen op zijn achterste. Heb eerder een grotere gezien en zag dat hij/zij daarmee dreigt toen een van de katten er te dicht bij kwam. Groeten Bedum (Groningen).
BeantwoordenVerwijderenHallo Tine, wat een mooi stukje over deze rups die ik nog nooit zelf hebt ontmoet. Weer wat geleerd door je schrijven. Je schrijft niet alleen mooie gedichten op jouw website en hier maar ook nog eens prachtige natuur verhalen. Heb alleen wel een vraag aan jou: Ken je vriendin mij niet meer van de site waar je eens moderator van was?? Want had een mooie reactie ook bij haar gezet, maar toen ik volgende morgen keek zag ik deze niet staan. Wel jammer, maar nu reageer ik dan alleen maar bij jou schrijven. Jij schrijft echt goede informatie en soms ook met een boodschap voor de mens. En ook ik ben een trouwe lezeres van je geworden via e-mail al reageer ik niet altijd. Maar ik lees je wel. Heel veel liefs van Ellen 2.
BeantwoordenVerwijderenWat een interessante in formatie Tine en ook ik heb deze weleens gezien maar wist er niks over. En nu wel dankzij je schrijven en foto's. De vlinder heb ik niet gezien. Dank voor deze mooie post. Groetjes Marieke.
BeantwoordenVerwijderenWas op zoek naar informatie van deze rups en die vond ik bij U. Had deze in onze tuin van de zomer ontmoet. Had deze nog nooit gezien en vond het een mooie waarneming. Dank zij uwe natuurwebsite die ik vond op internet weet ik nu meer. Heel veel dank en ga eens verder struinen want wie weet vind ik nog meer informatie van mijn aandacht trekt. Heb uwe website vastgepind op mijn laptop bij favorieten. Groetjes uit Haastrecht.
BeantwoordenVerwijderen